Mehmet Doğan, Batı’nın kendi tarihsel tecrübesi ve çıkarları doğrultusunda şekillendirdiği modern insan hakları öğretisinin evrensellik iddiasını sorguluyor. Batılı devletlerin insan hakları söylemini kendi ihlallerini örtmek ve diğer toplumlar üzerinde baskı kurmak için kullandığını belirten Doğan, Gazze’deki soykırımın bu çifte standardı bütün açıklığıyla ortaya koyduğuna dikkat çekiyor.
1.Modern İnsan Hakları Öğretisi: Menşei, Hudutları ve Alemşümullük İddiası
Modern İnsan Hakları, mefhum çerçevesi ve özü itibariyle "Batı" diye tabir ettiğimiz düşünce ve zihin dünyasına aittir. Modern insan hakları öğretisinin muhtevasını bütünüyle Batılı zihnin haram ve helalleri belirlemiştir. Dolayısıyla, bizim nezdimizde bu öğreti eksiktir, güdüktür ve alemşümul olmaktan yoksundur!
Modern ve Batı menşeili kavram ve öğreti ancak kendi tarihsel bağlamında anlamlıdır; Batı’da yaşanan tarihi tecrübe ve öznel pratik, Türkiye ve Doğu toplumlarının insan hakları teorisi, öğretisi, pratiği ve tecrübesini bütünüyle açıklamaya yetmez. Nitekim yarım yüzyıl Batıda yaşamış, eğitim sisteminden geçmiş, içtimai ve kültürel yapısından etkilenmiş, onlarca dernek ve vakıf gibi gönüllü kuruluşlarda kurucu başkan, yönetici ve üye olarak bulunmuş birisi olarak “batılı insan hakları evrenseldir” tanımlamasını ve bu şekilde kullanımını doğru bulmam.
Yakın tarihimizde hak ihlallerinin durdurulması ve özellikle iki büyük cihan savaşı esnasında ekinin (kültür ve medeniyet) tahribatı ve neslin (insanların) öldürülmesi düşünüldüğünde, ikinci savaş sonrası (1945) daha bir gündem olan ve hukukileşerek metin haline gelen batılı insan hakları manzumesi mühimdir ve ehemmiyete haizdir.
Bu bağlamda, özellikle 20'nci yüzyılda yaşanan iki büyük harp ve 70 ila 80 milyon insanın ölmesi ile neticelenen savaşın ardından, insan hakları kavramı Batılı zihnin sözüm ona “barış dilinin” anahtar kavramı olmuştur.
Savaşları çıkartanlar ve bu katliamlara göz yumanlar, tırnak içerisinde ifade ediyorum: “insanlar bir daha böyle zulümler yaşamasın, savaşlar olmasın” diye demokrasi, çoğulculuk, çok kültürlülük ve insan hakları gibi fiyakalı kavramları hukukileştirmişler, yasallaştırmışlar ve bir metin haline getirerek “evrenselleştirmişlerdir!”
Dişlerinin arasından kan damlayan adamlar ikinci dünya savaşı sonrası bir “barış” türküsü olarak İnsan Haklarını çalıp söylemişlerdir. Aslıda dişleri arasında taze kan damlayan Batılı Devletlerin barış ve insan hakları türküsü savaş anlamına gelir.
Bu bahsi diğer bir konudur… Geçelim
Batı Menşeili İnsan Hakları Söyleminin Hakikati:
Batı dünyası bu öğretiyi "alemşümul ve evrensel" olarak iddia etse de, yüklenen dosyadaki hakikatler bu yapının aslında "eksik, güdük ve yetersiz" olduğunu göstermektedir. Garp zihniyeti bu kavramları sözüm ona bir "barış dili" ve fiyakalı birer hukuki metin olarak sunmaktadır; fakat bu düzen ancak 70-80 milyon insanın öldüğü büyük bir yıkımın ardından, tamamen Batılı zihnin kendi dayatması ve sınırlarıyla inşa edilebilmiştir.
Özü itibariyle insan hakları kavramı, mensubu olduğumuz geleneğin, din-i mübinin, kültürün ve medeniyetin asla yabancısı olduğu kavramlar değildir! Bundan 1.500 küsur yıl önce Arafat Dağı’nın yamaçları etrafında yüz bin insana deklare edilen Veda Hutbesi metninin alemşümulluğu; ne İngilizlerin Magna Carta’sıyla, ne Fransız İhtilali beyannameleriyle, ne Virjinya Haklar Beyannamesi’yle ne de Birleşmiş Milletler’in İnsan Hakları Deklarasyonu metinleriyle mukayese edilebilir! Veda Hutbesi, o dönemin ruhu düşüldüğünde, modern dönemlerdeki beyanname şekline bürünenlerden fersah fersah daha hakiki ve daha şümullüdür!
Bu bahsi de geçiyorum...
2. Küresel Güçlerin Samimiyet Testi: Çifte Standartlar ve Gazze Soykırımı
İnsan hakları mefhumunu dünyayı hizaya getirmek için bir vesile kılanların asıl krizi, amelde sergiledikleri samimiyetsizlik ve ihlas noksanlığıdır. Burada bu kavramı sıklıkla istimal eden devletlerin, müptezel örgütlerin çifte standardından ve iki yüzlülüğünden uzun uzadıya bahsetmek istemiyorum; zira bu iki yüzlü kepaze tutumu gayet iyi biliyoruz.
Egemen güçlerin ve batı merkezli mahfillerin sergilediği bu riyakâr duruşun, insanlık tarihindeki en canlı vesikası gözlerimizin önündedir. Dün ve halen devam eden Gazze'deki soykırım, bu iki yüzlü tutumun en canlı ve en somut örneğidir. Binlerce mazlumun, kadının ve sıbyanın katledilmesine sükût eden yahut bu cürmü bilfiil himaye eden küresel nizam, kendi imza attığı fiyakalı beyannameleri Gazze'nin enkazı altında bizzat tarumar etmiştir.
Netice itibariyle beşeriyetin bugün muhtaç olduğu şey; savaşı çıkaranların güya "barış dili" kurmak namına taknin ettiği çifte standartlı maskeler değil; kökleri Veda Hutbesi gibi mukaddes ve şümullü vesikalara istinat eden, insanı adem olduğu için aziz kılan hakiki ve samimi bir adalet anlayışıdır.
Batı’da İnsan Hakları Savunuculuğu ve Samimiyet Meselesi
Uzun yıllar Avrupa’nın Batı yakasında gerek kurumsal gerekse bireysel düzeyde insan hakları savunuculuğu yaptım. Bu süreçte, Batılı insan hakları kuruluşlarının çalışma sistemlerini ve anlayış biçimlerini defalarca gözlemleme fırsatı buldum. Bu tecrübelerimden hareketle, önemli gördüğüm iki hususu anekdot olarak kamuoyuyla paylaşmak istiyorum.
Birinci husus: Batılı insan hakları kuruluşları arasında yer alan Pax Christi Uluslararası Katolik Barış Hareketi, Af Örgütü ai-amnesty, Alman İnsan Hakları Derneği, GfBV ve IG Metall Sendikası vb kurumlar, insan hakları savunuculuğu yaparken bizlere ısrarla şu ilkeyi vurguluyorlardı: Farklı mağdurları, mazlumları ve ezilenleri savunacaksınız; ancak onlarla özdeşleşmeyeceksiniz. Onlarla ruh ikizi olmayacaksınız. Bu yaklaşım, insan hakları savunucularının insani duygularını ve vicdani yakınlıklarını geri plana iterek onları adeta birer robota dönüştürme anlayışını çağrıştırıyordu.
İkinci husus: 2006 yılında, dönemin Fransa Cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy’nin göçmen karşıtı tutumuna yönelik tepkiler ve Kuzey Afrikalı, Mağrip kökenli toplulukların protestoları Avrupa gündeminde geniş yer bulmuştu. Günlerce süren gösteriler, göçmenlik, ayrımcılık ve ırkçılık tartışmalarını yeniden gündeme taşımıştı.
Türkiye’den Mazlum-Der (İnsan Hakları ve Mazlumlar İçin Dayanışma Derneği) bir insan hakları kuruluşu olarak Avrupa’daki Müslümanların durumunu ve Fransa’daki gelişmeleri yakından incelemek amacıyla bir heyet gönderilmesini önerdim. Bu heyetin gönderilmesi teklifini ben yaptım ve heyete başkanlık ettim. Heyetimiz akademisyenlerden ve yerel insan hakları savunucularından oluşuyordu.
Almanya’da, yukarıda sözünü ettiğim insan hakları kuruluşlarıyla görüşmeler gerçekleştirdik. Irkçılık ve ayrımcılık gibi sorunları gündeme getirdiğimizde, muhataplarımız çoğunlukla Fransa’daki olayları anlatıyor; kendi ülkelerindeki başörtüsü yasağı ve benzeri sorunları ise geri planda bırakıyorlardı. Anlatımlarında Fransa, insan hakları ihlallerinin yaşandığı kötü bir örnek olarak öne çıkıyordu.
Daha sonra Alman heyet üyeleriyle birlikte Fransa’ya gittik ve oradaki sivil toplum kuruluşlarıyla görüştük. Bu kez de Fransızlar açısından Almanya, sorunların ve ihlallerin yaşandığı bir ülke olarak anlatılıyordu.
Bütün bu tecrübeler bana, Batı’nın insan hakları anlayışındaki önemli bir çelişkiyi gösterdi: Başka ülkelerde yaşanan ihlalleri eleştirirken kendi ülkelerindeki sorunları görmezden gelmek ya da ikinci plana atmak. Hazırladığımız değerlendirmeleri Almanca, İngilizce ve Türkçe olarak kamuoyuna sunduk.
Sonuç olarak, insan hakları savunuculuğu yalnızca başkalarının ihlallerini teşhir etmekten ibaret değildir. Gerçek bir insan hakları anlayışı, ihlalin nerede ve kim tarafından gerçekleştirildiğine bakmaksızın aynı ilkesel tutumu sergilemeyi gerektirir. Başkalarının kusurlarını dile getirirken kendi kusurlarını görmezden gelen bir yaklaşım, evrensel insan hakları iddiasının samimiyetini tartışmalı hâle verir. Nitekim Batı dünyası, insan hakları kavramını sadece kendi çıkarlarını korumak ve diğer toplumları baskı altında tutmak için stratejik bir maske olarak kullanmakta, iş kendi bünyesindeki ihlallere geldiğinde ise derin bir samimiyetsizlik sergilemektedir. Kendi sömürgeci geçmişiyle ve güncel ırkçı uygulamalarıyla yüzleşmekten kaçan bu riyakâr zihniyet, insanlığa cihanşümul bir adalet rehberi olamayacağını net bir şekilde ortaya koymuştur. Benim Avrupa’daki uzun yıllara dayanan tecrübelerimden çıkardığım temel sonuç budur.
Batı’nın insan hakları savunuculuğu çifte standarta dayanır ve bu bağlamda insan hakları savunuculuğu EVET... Ancak samimiyetsizlik konusu su götürmez bir REALİTE’dir.
HDR
(Human Diğnity and Rights)
İnsan Onuru ve Hakları Örgütü
Kurucu Genel Başkanı
MEHMET DOĞAN
