“Büyük İsrail”: Hıristiyan Siyonizminin ABD Politikasındaki Rolü
Aljazeera.com / Perspektif
İsrail, ABD, Hıristiyan Siyonizmi ve Armagedon Arayışı
Bir vaaz haritaya dönüşür. Harita politikaya. Politika da el konulan topraklara, boşaltılan evlere ve yeniden çizilen sınırlara. Awad Joumaa’nın yönettiği 22 dakikalık Al Jazeera Originals belgeseli “Büyük İsrail”: Hıristiyan Siyonizmi Nasıl Politikaya Dönüştü, yüzyıllar öncesine uzanan ve Kitab-ı Mukaddes’e dayanan bir fikrin, İngiltere’deki kenar kürsülerden ABD siyasetinin merkezine, kehanetten modern iktidarın çarklarına nasıl taşındığının izini sürüyor. Arşiv görüntülerini yapay zekâ destekli görsellerle harmanlayan film, artık yalnızca ilahiyatçıları ya da tarihçileri ilgilendirmeyen bir soruyu ele alıyor: Toprağa dair dinî bir tasavvur oylarla, parayla, askerî altyapıyla ve devlet politikasıyla desteklendiğinde ne olur?
Bir Vaaz, Bir Harita, Bir Politika
Teksas’ın San Antonio kentindeki bir “mega kilise”de Papaz John Hagee haritayı yüksek sesle okuyor. Ona göre Tanrı Yahudi halkına “bugünkü Mısır’ın yarısını, İsrail’in tamamını, Lübnan’ın tamamını, Suriye’nin tamamını, Ürdün’ün tamamını, Kuveyt’in tamamını ve Suudi Arabistan’ın dörtte üçünü” vadetmiştir.
Cemaatine bunun pazarlık konusu olmadığını söylüyor:
“Tanrı ‘Gelin, anlaşalım’ demiyor. ‘Anlaşma budur’ diyor.”
Hagee kenarda kalmış bir vaiz değil. 10 milyonu aşkın üyesi olduğunu söyleyen ve ABD’deki en güçlü İsrail yanlısı örgütlerden biri hâline gelen İsrail İçin Birleşik Hıristiyanlar’ın (Christians United for Israel – CUFI) kurucusu.
Film, kutsal metnin coğrafya gibi okunduğu, coğrafyanın hak iddiasına, hak iddiasının da lobi faaliyetleri, seçimler ve politika yoluyla Washington’a taşındığı bir dünyayı inceliyor.
Kehanetin Arkasındaki Oy Bloku
Hıristiyan Siyonizmi genellikle bir inanç sistemi olarak tarif edilir. ABD’de ise aynı zamanda siyasi bir güçtür.
Beyaz Evanjelik Protestanlar ABD’deki yetişkin nüfusun yaklaşık yüzde 13’ünü, yani 35 milyon kadar kişiyi oluşturuyor ve büyük çoğunluğu kendini Cumhuriyetçi olarak tanımlıyor. İsrail konusundaki görüşleri alışılmadık ölçüde kesin. LifeWay Research’ün 2018’de Chosen People Ministries için yaptığı ankete göre, Evanjeliklerin yüzde 80’i, İsrail’in 1948’de kurulmasını Mesih’in yeniden gelişini sağlayacak bir Kitab-ı Mukaddes kehanetinin gerçekleşmesi olarak görüyor. Yaklaşık üçte ikisi ise bugünkü İsrail devletinin, Tanrı’nın İbrahim’le yaptığı ahdin bir devamı olduğunu düşünüyor.
Bu inanç sandığa yansıyor. Pew Araştırma Merkezi’nin 2024 seçimine ilişkin analizine göre beyaz Evanjelik seçmenlerin yüzde 82’si başkanlık seçiminde Donald Trump’a oy verdi; bu, dinî gruplar arasındaki en yüksek destek oranı.
Aynı inanç savaşa bakışı da biçimlendiriyor. Chicago Küresel İlişkiler Konseyi’nin 2024 araştırmasına göre beyaz Evanjeliklerin yüzde 64’ü İsrail’in Gazze’deki eylemlerini haklı buluyor; bu oran Amerikan kamuoyunun genelindekinin yaklaşık iki katı. Yüzde 60’ı ise ABD’nin İsrail’e askerî yardımının kesilmesine karşı çıkıyor.
Evanjelik camianın içinden gelen Frank Schaeffer, Al Jazeera’nın 2024 tarihli Praying for Armageddon (Armagedon İçin Dua) belgeselinde şöyle diyor: “İsrail Devleti’ne verilen desteğin temelinde, Amerikalı Evanjeliklerin bunun İsa’yı daha çabuk geri getireceğine inanması yatıyor. Cumhuriyetçi Parti’nin bel kemiği olan Evanjelik seçmen olmadan Amerika’nın hiçbir yerinde, hiçbir makama tek bir Cumhuriyetçi seçilemez. Biz, yani Evanjelikler, barış istemiyoruz. Biz Armagedon istiyoruz.”
Paranın İzinde
Teoloji kürsüden vaaz ediliyor. Çark ise bağışlar, lobi faaliyetleri ve vergiden muaf savunuculuk kuruluşları üzerinden dönüyor.
Uluslararası Hıristiyanlar ve Yahudiler Dostluk Derneği (International Fellowship of Christians and Jews – IFCJ), 1983’ten bu yana 3,6 milyar doları aşkın bağış topladığını ve bağışçılarının yüzde 92’sinin Hıristiyan olduğunu açıklıyor. ABD’li yayın organı Mother Jones, Hıristiyan Siyonist ağların İsrail’deki projelere, işgal altındaki Batı Şeria’da yasa dışı yerleşimlerin genişletilmesiyle bağlantılı kuruluşlar da dâhil olmak üzere, nasıl para aktardığını belgeledi.
CUFI’nin siyasi kolu harcadığı para bakımından daha küçük, ancak karar alıcılara erişim bakımından etkili. Siyasi finansmanı izleyen OpenSecrets’ın kayıtlarına göre CUFI Action Fund 2025’te federal düzeyde lobi faaliyetlerine 679.410 dolar harcadı.
ABD Kongresi’nin araştırma birimi Congressional Research Service, ABD’nin İsrail’e yardımlarına ilişkin 2024 tarihli raporunda, hem AIPAC’in hem de CUFI’nin “ABD’nin İsrail’e güvenlik yardımını tereddütsüz desteklediğini” belirtiyor.
Washington’daki etki yapısal. “İsrail’i savunmanın Kitab-ı Mukaddes’teki gerekçesini” öne çıkaran Ralph Drollinger’ın Capitol Ministries adlı kuruluşu, Kongre üyelerinin katıldığı haftalık Kitab-ı Mukaddes dersleri düzenliyor. Birinci Trump yönetimi döneminde kabine üyelerine yönelik bir ders halkası da kurdu. Teoloji yalnızca kiliselerde kalmıyor; kararların alındığı salonlara taşıyor.
Nil’den Fırat’a
Hıristiyan Siyonistlerin İsrail haritası doğrudan kutsal metinden çıkıyor. Tevrat’ın ve Eski Ahit’in bir parçası olan Tekvin (Yaratılış) kitabının 15. bölümünde Tanrı, İbrahim’in soyuna “Mısır (Nil) nehrinden büyük ırmağa, Fırat’a kadar” uzanan toprakları vadeder. Hıristiyan Siyonistler ve bazı İsrailli aşırı milliyetçiler için bu pasaj bir mecaz değil, bir tapu senedidir.
Şubat 2026’da ABD’nin İsrail Büyükelçisi Mike Huckabee, bağımsız yayıncı Tucker Carlson’ın programına konuk oldu. Carlson “Fırat’tan Nil’e” uzanan toprakları anlatan pasajı okuduktan sonra İsrail’in bu toprakların tamamı üzerinde hakkı olup olmadığını sordu. Huckabee’nin yanıtı şuydu: “Hepsini alsalar da bir sakıncası olmaz.”
Bu tasavvur yeni değil. Chicago Üniversitesi’nden Prof. John Mearsheimer’ın filmde hatırlattığı gibi, İsrail’in ilk başbakanı David Ben-Gurion 1918’de tarihî Filistin’in tamamını, Güney Lübnan’ın ve Güney Suriye’nin bir bölümünü, Ürdün Nehri’nin doğu yakasını ve Sina Yarımadası’nı kapsayan bir Büyük İsrail’den söz etmişti. Bu, kenarda kalmış bir hayal değildi; erken dönem Siyonizm’inin stratejik tahayyülünün parçasıydı.
Bu tahayyül bugün yerleşimci hareketinde yaşıyor. Yerleşim hareketinin en tanınmış liderlerinden Daniella Weiss, Güney Lübnan’ın da Büyük İsrail tasavvurunun bir parçası olduğunu ısrarla savunuyor. Kendi sözleriyle: “Onun bir parçası. Hepsi, hatta Suriye’nin bir kısmı, Irak’ın bir kısmı, İran’ın bir kısmı. Muazzam bir alan.”
İsrail’in aşırı sağcı Maliye Bakanı Bezalel Smotrich bu iddiayı açıkça dinî bir dille ifade ediyor; “nihai kurtuluş ve Mabet’in inşası adına İsrail topraklarının sınırlarının genişlemesi” için kamuoyu önünde dua ediyor. Knesset kürsüsünden de “Filistin halkı diye bir şey yok” demişti.
Smotrich 2017’de “Kesin Sonuç Planı” (Decisive Plan) adını verdiği bir metin yayımladı. Buna göre çatışma bir Filistin devletinin kurulmasıyla değil, İsrail’in zaferiyle çözülmeliydi. Filistinliler bir seçimle karşı karşıya kalacaktı: ya kalıcı İsrail egemenliğini kabul edecek, ya göç edecek ya da direnip yenilecekti. Belge, bugün sahada görülen duruma ideolojik bir çerçeve kazandırdı: adı konmamış bir ilhak.
Suriye: Tampon Bölge İşgal Toprağına Dönüşüyor
Suriye, İsrail’in “güvenlik” söylemini doğuya doğru ilerlemek için nasıl kullandığını gösteriyor.
Beşşar Esad yönetiminin Aralık 2024’te çökmesinin ardından İsrail, işgal altındaki Golan Tepeleri’nin ötesine geçerek, 1974 Ayrılma Anlaşması’ndan bu yana İsrail ve Suriye güçlerini birbirinden ayıran askerden arındırılmış tampon bölgeye girdi. Al Jazeera’nın haberlerine göre İsrail, 1967’den beri işgal altında tuttuğu Golan’ın batı kesiminin ötesinde yaklaşık 400 kilometrekarelik Suriye toprağını ele geçirdi.
İsrail bu adımı savunma amaçlı ve geçici olarak sundu. Ne var ki “geçici güvenlik” söyleminin bölgede uzun bir geçmişi var. Golan Tepeleri de 1967’de ele geçirilmiş, ardından uluslararası toplumun tanımadığı bir kararla İsrail tarafından ilhak edilmişti. Aradan on yıllar geçti; Golan hâlâ İsrail’in işgalinde.
Al Jazeera ayrıca İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun Güney Suriye’de işgal altındaki topraklarda İsrail askerleriyle birlikte boy gösterdiğini aktardı. Bu ziyaret Şam’ı öfkelendirdi ve gelecekte bir anlaşmanın mümkün olup olmadığı konusunda soru işaretleri doğurdu.
Suriye örneği kritik, çünkü burada Kitab-ı Mukaddes coğrafyası askerî coğrafyaya dönüşüyor. Büyük İsrail fikri kuzeye ve doğuya uzanan sınırlardan söz eder; İsrail politikası ise tampon bölgelerden, askerden arındırmadan ve stratejik derinlikten. İsrail’in askerî yayılmasının gölgesinde yaşayan Suriyeliler için bu ayrım, topraklarının elden gitmiş olması gerçeği karşısında pek bir anlam taşımayabilir.
Güney Lübnan: Başka Adla İşgal
İsrail’in Güney Lübnan’a girmesi, Büyük İsrail yolunda atılmış yeni bir adım olabilir.
İsrail, 1982’den 2000’deki çekilişine kadar Güney Lübnan’ın bir bölümünü işgal altında tutmuştu. Ancak sınır hiçbir zaman durulmadı. Son savaşın ardından İsrail’in varlığı yine ara ara düzenlenen saldırıların ötesine geçti. Al Jazeera’nın haberlerine göre İsrail güçleri son 100 günde Güney Lübnan’da onlarca köyü yerle bir etti; ateşkes düzenlemelerine rağmen saldırılar sürdü.
Al Jazeera, İsrail’in hâlen Güney Lübnan’da onlarca köyü işgal altında tuttuğunu ve binlerce kişinin evine dönmesini engellediğini bildirdi. Bir araştırma haberinde bölge halkı ve yetkililer, İsrail saldırılarının su altyapısına verdiği zararı ve bunun geri dönüşü imkânsız kılan koşulları nasıl ağırlaştırdığını anlattı.
Bir başka habere göre, savaş boyunca Lübnan genelinde 100’den fazla kasaba ve köy için zorunlu tahliye emri verildi; bu emirler sınır hattının çok ötesine uzanıyordu.
Güya geçici bir güvenlik bölgesi işte böyle siyasi bir oldubittiye dönüşür. Bir köy boşaltılır. Bir yol kapatılır. Su şebekesi tahrip edilir. Ordu bölgede kalır. Halk geri dönemez. Kâğıt üzerinde sınır yerinde duruyor olabilir; ama sahada hayat İsrail’in askerî denetimine göre yeniden düzenlenir ve sonunda coğrafyanın kendisi değişir.
Gazze ve Batı Şeria: Şablon
Sınırlar yalnızca tanklarla yeniden çizilmez. İzin belgeleri, kontrol noktaları, yerleşimcilere ayrılmış çevre yolları, askerî bölgeler ve yıkım kararlarıyla da yeniden çizilir.
İşgal altındaki Batı Şeria’nın yüzde 60’ından fazlası, doğrudan İsrail’in sivil ve askerî denetimindeki C Bölgesi’nde kalıyor. Filistinlilerin burada yapı inşa etmesi ağır kısıtlamalara tâbî; buna karşılık izinsiz kurulan İsrail yerleşim noktaları çoğu zaman sonradan yasallaştırılıyor. Uluslararası Adalet Divanı’nın 2004’te, işgal altındaki topraklardan geçen kesimleri itibarıyla hukuka aykırı olduğunu açıkladığı Ayrım Duvarı (Utanç Duvarı), coğrafyanın politikaya dönüştürülmesinde önemli bir araç oldu.
Aynı mantık işgal altındaki Filistin topraklarının tamamında görülüyor: Toprak parçalanıyor, hareket serbestisi denetim altına alınıyor ve Filistinlilerin gündelik hayatı idari izinlere bağlanıyor. Haritada tek parça görünen toprak, pratikte birbirinden kopuk adacıklara dönüşüyor.
BM Özel Raportörü Francesca Albanese, Gazze’de ve işgal altındaki topraklarda Filistinlilerin hayatının yok edilmesinin aynı zamanda uluslararası hukuk düzeni için bir sınav olduğu uyarısını defalarca yaptı. BM İnsan Hakları Konseyi’ne hitaben “Filistin’de kaybedilen, hepimiz için kaybedilmiş olacak” dedi.
Bu örüntü Filistin dışında da görülüyor: Güvenlik gerekçesiyle gir, altyapı kur, varlığını olağanlaştır ve haritanın sessizce değişmesini bekle.
Irak: İlhak Değil, Parçalama
Irak, Büyük İsrail tahayyülünde ayrıksı bir yerde duruyor. Tekvin 15:18’de vaat edilen toprakların doğu sınırı olarak anılan Fırat bu ülkeden geçiyor. Ancak Büyük İsrail projesine yön veren önde gelen stratejistler ve ideologlar genellikle Bağdat’ın ilhakından söz etmedi. Açıkça dile getirdikleri hedef başkaydı: Irak’ın gücünü kırmak.
1982’de İsrail Dışişleri Bakanlığı’nın eski görevlilerinden Oded Yinon, Dünya Siyonist Örgütü’nün yayın organı Kivunim dergisinde “1980’lerde İsrail İçin Bir Strateji” başlıklı bir makale yayımladı. Türkiye’de daha çok “Yinon Planı” diye bilinen bu metinde Yinon, Irak’ı İsrail için en büyük stratejik tehdit olarak tanımlıyor ve ülkenin üçe bölünmesini savunuyordu: güneyde bir Şii devlet, ortada bir Sünni devlet, kuzeyde bir Kürt devleti. Ona göre Irak’ın parçalanması stratejik bir hedef olarak “kesindi”.
On dört yıl sonra, 1996’da, Netanyahu için Kesin Kopuş: Ülkeyi Güvence Altına Almak İçin Yeni Bir Strateji (A Clean Break: A New Strategy for Securing the Realm) başlıklı bir politika belgesi hazırlandı. Belgeyi hazırlayan çalışma grubunun başında, Reagan döneminde Pentagon’da görev yapmış ve daha sonra George W. Bush’un Savunma Politikası Kurulu’na başkanlık edecek Richard Perle vardı. Grupta, sonradan 2001-2005 arasında Savunma Bakanlığı’nın politikadan sorumlu müsteşarı olacak Douglas Feith ile ileride Başkan Yardımcısı Dick Cheney’nin Orta Doğu danışmanlığını yapacak David Wurmser da yer alıyordu. Belge, “Saddam Hüseyin’in Irak’ta iktidardan uzaklaştırılmasını” “başlı başına önemli bir İsrail stratejik hedefi” olarak tanımlıyordu. Bu üç isim, 2003 Irak İşgali’ne giden süreçte George W. Bush yönetiminde üst düzey ulusal güvenlik görevlerine getirildi.
Büyük İsrail fikrinin Bush yönetiminin Irak Savaşı’na girme gerekçeleri arasında yer aldığına dair bir kanıt yok. Ama San Antonio’daki kilisenin papazı Hagee bu konuda netti: Irak Savaşı’nı “sonun başlangıcı” ve “Kıyamet’in kapısı” olarak nitelendirdi.
Dolayısıyla Irak’ın Büyük İsrail dünya görüşündeki yeri yalnızca toprakla ilgili değil, stratejik. Ürdün Nehri’nin doğusunda birleşik ve güçlü bir Arap devleti bir tehdittir; parçalanmış bir Irak ise bir fırsat.
400 Yıllık Bir Geçmiş
Bu mesiyanik, yani Mesih beklentisine dayanan damar Kongre’de doğmadı. Kökleri, Mesih’in yeniden gelişinden önce Yahudilerin Kutsal Topraklar’a dönmesi gerektiğine inanan 17. yüzyıl İngiliz Püriten vaizlerine uzanıyor. Bu inanç, İsrail kurulmadan çok önce Anglo-Amerikan Protestan kültürüne yerleşmişti.
Amerikalı Hıristiyan Siyonistler, Balfour Deklarasyonu’ndan çok önce başkanlar nezdinde lobi yapıyordu. 1891’de, ruhban sınıfından olmayan Metodist vaiz William Eugene Blackstone, Başkan Benjamin Harrison’a Filistin’in Yahudilere geri verilmesini talep eden bir dilekçe sundu. Önde gelen ABD’li siyasetçilerin, iş insanlarının ve din adamlarının imzaladığı bu “Blackstone Muhtırası” (Blackstone Memorial), Hıristiyan Siyonistlerin ABD siyasetine örgütlü biçimde müdahil olduğu ilk girişimlerden biri sayılıyor.
Tarihçi Regina Sharif, dönüm noktasının Woodrow Wilson olduğunu söylüyor. Sharif’e göre Wilson’ın Siyonizmi desteklemesinin ardından gelen her ABD başkanı, şu ya da bu biçimde Siyonist projeyle aynı safta yer aldı.
Zemin Kayıyor
ABD’de kamuoyu artık politikanın tersi yönünde ilerliyor. Pew Araştırma Merkezi’nin Nisan 2026’da yayımlanan anketine göre Amerikalıların yüzde 60’ı İsrail hakkında olumsuz görüşe sahip; “çok olumsuz” diyenlerin oranı 2022’de yüzde 10 iken 2026’da yüzde 28’e çıktı. En keskin değişim, genç Cumhuriyetçiler de dâhil olmak üzere gençlerde görülüyor.
IMEU Policy Project’in Aralık 2025’te YouGov’a yaptırdığı ankete göre 45 yaş altı Cumhuriyetçilerin yüzde 51’i, 2028 başkanlık seçiminde İsrail’e silah sevkiyatını azaltacak bir adayı tercih ediyor; sevkiyatın sürmesini ya da artırılmasını isteyenlerin oranı ise yalnızca yüzde 27.
Bu tablo, Hıristiyan Siyonist etkiyi bu denli güçlü kılan siyasi koalisyonun artık eskisi kadar sağlam olmayabileceğine işaret ediyor. Politika çarkı hâlâ dönüyor; ama altındaki seçmen tabanı kaymaya başladı.
Haritanın Gizlediği İnsani Bedel
Sloganların ardında adı sanı belli köyler var.
İsrailli insan hakları örgütü B’Tselem’e göre, Güney El Halil Tepeleri’ndeki çoban topluluğu Hırbet Zanuta 2023’ün sonlarında yerleşimci şiddeti yüzünden boşaltıldı; o günden bu yana köylülerin geri dönme girişimleri yıkımlar ve askerî kapatma kararlarıyla defalarca engellendi. BM İnsani İşler Koordinasyon Ofisi (OCHA), işgal altındaki Batı Şeria’da yalnızca 2024’te yerleşimci şiddeti ve yıkımlar nedeniyle 2.400’ü aşkın Filistinlinin yerinden edildiğini kaydetti; bu, kayıtlara geçmiş en yüksek yıllık rakam. OCHA’ya göre 2026’da şimdiye kadar yerinden edilenlerin sayısı 2.150’ye yaklaştı.
Güney Lübnan’da aynı hikâye harap olmuş köyler, yıkılmış altyapı ve evine dönemeyen ailelerle yazılıyor. Suriye’de, işgal altındaki Golan’ın ötesine kurulan yeni askerî mevzilerle. Gazze’de ise yerle bir edilen evler, hastaneler, üniversiteler ve tarım arazileriyle.
Harita genellikle soyut kavramlarla tartışılır: sınırlar, kehanet, güvenlik, kurtuluş. Oysa haritada kaydırılan her çizgi evlerin, tarlaların, okulların, yolların ve mezarlıkların üzerinden geçer. Her büyük teori, sıradan insanlar için sürgün, bombardıman, kuşatma ya da yok oluş olarak yaşanır.
Bugün Neden Önemli?
Kehanet ve Tanrı’nın iradesi üzerine bunca söze rağmen haritalar kendiliğinden değişmez. Yerleşimler kendi kendine kurulmaz. Bombalar gökten kendiliğinden düşmez.
Bu film politikadan, paradan ve oylardan örülmüş bir projeyi gözler önüne seriyor: lobi faaliyetlerine, bütçe ödeneklerine, askerî altyapıya ve haritadaki çizgilere tercüme edilmiş bir inanca.
Bu, kadim bir ilahiyat meselesi değil; bugünün politikası. İsrail’in buldozerleri Mesafir Yatta’da Filistinlilerin evlerini yıkıyor. İsrail güçleri Güney Lübnan’da mevzi tutuyor. İsrail, Golan’ın ötesinde Suriye topraklarının daha da içlerine ilerledi. Washington’da ise dinî söylem, siyasi icazetin şekillenmesinde belirleyici olmayı sürdürüyor.
Vaaz, nutuk ve buldozer artık ayrı hikâyeler değil. Hepsi aynı hikâye.
