Jasim Al-Azzawi’nin Middle East Monitor’de yayınlanan yazısı, Haksöz Haber tarafından tercüme edilmiştir.
Washington silahlarını değiştirdi. Ancak sorunu değişmedi. 24 Ağustos’ta Hazine Bakanı ScottBessent gazetecilerin karşısına çıkarak, yetkililerin on gün boyunca İran’a karşı “ekonomik D-Day” olarak nitelendirdikleri hamleyi duyurdu. Buna “Ekonomik Dışlama Operasyonu” adını verdi. “Tahran tek başına kalana kadar bu zorba rejimi ayakta tutan her türlü ekonomik can simidini koparacağımızı” vaat etti. Askeri harekât tıkanmıştı. Artık yükü finansal harekât üstleniyor.
Zaman çizelgesi olmayan bir tehdit
Bessent’in kullandığı dil, belirsizliğe yer bırakmadı. İran’a para aklamada yardım eden herhangi bir kuruluşun “ABD doları sisteminden çıkarılacağı” uyarısında bulunan Bessent, “saat az önce işlemeye başladı” diye ekledi. Ancak hiçbir ülke adı vermedi. Herhangi bir son tarih de belirlemedi. Bir muhabir, Çin’in İran’ın petrolünün yaklaşık yüzde 90’ını satın aldığı göz önüne alındığında Çinli bankaların hedef alınabileceği konusunda ısrar edince, Bessent sadece “hiç kimse ABD yaptırımlarının kapsamı dışında değildir” uyarısında bulundu. Ayrıca kendi etki gücünün bariz sınırını da kabul etti: “Neden küresel finans sistemini havaya uçurmak isteyeyim ki?”
Bu tek cümle, etrafında düzenlenen tüm basın toplantısından daha fazla Amerikan stratejisini açıklıyor. Washington’un, Tahran’ın ticaret ortaklarını korkutacak kadar büyük, ancak tehdidin dayandığı sistemi istikrarsızlaştırmayacak kadar da büyük olmayan bir tehdide ihtiyacı var. Bu, önceden belirlenmiş bir sınırı olan bir baskı yöntemidir ve İran liderliği bu sınırın nerede olduğunu anlamayı öğrenmiştir.
İlk olarak insani bedel ödeniyor
Sıradan İranlılar, herhangi bir yaptırım yürürlüğe girmeden önce baskıyı hissetmeye başlamıştı. Bessent’in açıklaması yaklaşırken riyal, açık piyasada ABD doları karşısında 2 milyondan fazla seviyesine çöktü; oysa İran Merkez Bankası hâlâ 1,5 milyona yakın bir resmi kur açıklıyor. İran’ın kendi İstatistik Merkezi’ne göre enflasyon şu anda yüzde 90’a yakın bir seviyede. NPR, artık çoğu insanın peşin ödeme yapamadığı için market alışverişini krediyle yaptığını söyleyen genç bir İranlı kadınla konuştu. Yaptırımlar, Tahran’da kararları alan kişilere nadiren ulaşır. Önce hane halklarına ulaşır ve onlara en hızlı şekilde etki eder.
Körfez ülkeleri alkışlamak için acele etmiyor
Körfez başkentlerinden gelen tepkiler oldukça anlamlı. Birçoğu, ihracatlarını tam da Washington’un sürekli yarattığı türden bir darboğaz krizinden korumak amacıyla, Hürmüz Boğazı çevresinde petrol taşımak için özel olarak tasarlanmış boru hatları inşa etmek için milyarlarca dolar harcadı.
Oysa Bessent yeni yaptırım girişimini açıkladığında, aynı Körfez ülkeleri kamuoyuna herhangi bir açıklama yapmadı. Genellikle Washington’un İran politikasına hemen uyum sağlamaya koşan hükümetlerin bu sessizliği başlı başına bir işarettir. Bu durum, bir başka mali baskı dalgasının önceki birkaç dalgadan farklı bir sonuç doğuracağına dair sessiz bir şüpheyi akla getiriyor.
Kendi argümanını yitiren bir para birimi
Asıl sorun, yaptırımların kendisinin ötesinde yatıyor. Bir bankayı dolar sisteminden dışlamakla tehdit etmek, ancak dolar sistemi herkesin içinde kalmak istediği bir yapı olarak varlığını sürdürdüğü sürece işe yarar. JPMorgan’ın kendi araştırma birimi, bu para biriminin küresel rezervler içindeki payının son yirmi yılın en düşük seviyesine gerilediğini ve buna paralel olarak yabancıların elindeki ABD Hazine tahvillerinin on beş yıldır azaldığını tespit etti.
İran liderlerinin bu eğilimi fark etmek için Amerikan gazetelerini okumalarına gerek yok. Washington’un kendi müttefiklerinin dolar varlıklarını elinde tutma konusunda ne kadar tereddütlü hale geldiğini gözlemlemeleri yeterli. Başlıca finansal silahı evrensel cazibesini yitiren bir süper güç, bu silahı eskisi gibi güvenle kullanamaz.
Tahran gözünü kırpmıyor
Bunların hiçbiri İran’ın askeri duruşunu bir milim bile değiştirmedi. Bu yılın başlarında İsrail ve ABD saldırıları sonucu bir dizi üst düzey komutanın hayatını kaybetmesinin ardından göreve getirilen Devrim Muhafızları’nın savaş zamanı liderliği, her fırsatta daha sert bir tutum sergiledi. Devrim Muhafızları’nın başkomutanı geçtiğimiz günlerde, caydırıcılığı, “devam eden düşman komploları” olarak nitelendirdiği durumla yüzleşmenin “tek akıllıca ve etkili yolu” olarak nitelendirdi. Sözcüsü ise daha da ileri giderek, İran’ın gelecekteki herhangi bir savaşta “çok daha yıkıcı ve gelişmiş silahlar” kullanacağı uyarısında bulundu. Mali baskı ve askeri direniş artık ayrı yollarda ilerliyor ve ikisi de birbirine doğru taviz verme belirtisi göstermiyor.
Aynı savaş, yeni para birimi
“Ekonomik Dışlama Operasyonu”, savaştan bir sapma değildir. Bu, füze üsleri yerine İran’ın banka hesaplarını hedef alan, başka araçlarla devam eden savaştır. Ancak bir mali silahın işe yaraması için yine de inandırıcılığa ihtiyacı vardır ve Washington’un kendi mali durumu bu inandırıcılığı sürekli olarak aşındırmaktadır.
İran ekonomisi, eskilerinde olduğu gibi yeni yaptırımlar altında da zarar görecektir. Her zamanki gibi, bu acının çoğunu sıradan vatandaşlar üstlenecektir. Değişmeyecek olan şey ise, Tahran’ın şu hesaplamasıdır: Amerikan baskısı, ne kadar yüksek sesle ilan edilirse edilsin, yine de gerçek bir teslimiyete zorlamaya yetmez. Altı aylık savaş, İran liderliğine bu dersi savaş alanında öğretti. Altı günlük yaptırım duyurularının onlara farklı bir şey öğretmesi pek olası değildir.
* Jasim Al-Azzawi, MBC, Abu Dhabi TV ve Aljazeera English gibi çeşitli medya kuruluşlarında haber spikeri, program sunucusu ve yönetici yapımcı olarak çalıştı. Önemli çatışmaları haberleştirdi, dünya liderleriyle röportajlar yaptı ve medya dersleri verdi.
