HAKSÖZ HABER

Faslı düşünür Taha Abdurrahman, katıldığı bir televizyon programında İslam düşünce geleneğinde kıyasa yaklaşımları ve Aristo mantığının etkisini değerlendirdi.

Bu bağlamda Gazzali ile İbn Teymiyye’nin kıyasa yaklaşımlarını karşılaştıran Taha Abdurrahman, Gazzali’nin kıyas anlayışının Aristo mantığının etkisi altında kaldığını belirtirken İbn Teymiyye’nin ise hem Gazzali’yi aştığını hem de Aristo mantığını çürüttüğünü söyledi.

Taha Abdurrahman’ın değerlendirmeleri özetle şöyle:

İbn Teymiyye onu (Gazali'yi) aşmıştır. İbn Teymiyye, Aristo mantığını çürütmeyi başarmış; Kur'an'da ve İslam kültüründe var olan 'kıyas-ı evla' (evleviyetle kıyas) ve 'kıyas-ı temsil' (örnekleyerek kıyas) gibi istidlal (akıl yürütme) yöntemlerini ortaya koymak için çaba sarf etmiştir.

Gazali ise Aristo mantığını almış ve Kur'an'da bu mantıksal çıkarımlarla, bu mevcut akıl yürütme yöntemleriyle uyuşabilecek ayetleri aramaya başlamıştır. Bunlara 'mizanlar' (ölçüler) adını vermiştir; oysa bu mizanlar aslında Aristo’nun mantıksal kıyaslarından ibarettir. 'el-Kıstasü’l-Müstakim' adlı bir kitap yazarak bu mizanları yerleştirmiştir ki bu ölçüler aslında Aristo mantığıdır.

İbn Teymiyye gelmiş, mantığı gerçekten isabetli bir şekilde eleştirmiştir. Onun bu eleştirileri modern teorilerle de örtüşüyor. Ancak beni en çok üzen durum; İbn Teymiyye düşüncesi üzerine çalışanların, modern mantık araçlarına tam manasıyla vakıf olamamalarıdır. Bu yetersizlik nedeniyle, İbn Teymiyye’nin ortaya koyduğu fikirleri hakkıyla değerlendiremediler.

???? Faslı düşünür Taha Abdurrahman:

İbn Teymiyye onu (Gazali'yi) aşmıştır. İbn Teymiyye, Aristo mantığını çürütmeyi başarmış; Kur'an'da ve İslam kültüründe var olan 'kıyas-ı evla' (evleviyetle kıyas) ve 'kıyas-ı temsil' (örnekleyerek kıyas) gibi istidlal (akıl yürütme)… pic.twitter.com/j2q4daaxZq

— Mahfil (@mahfildijital) May 12, 2026