Rosaleen Carroll / Al Monitor
İsrail ve Fas , ABD destekli normalleşme anlaşması kapsamında iki ülke arasında diplomatik ilişkilerin yeniden kurulmasından yaklaşık altı yıl sonra, Çarşamba günü diplomatik bağlarını tam teşekküllü büyükelçilik seviyesine yükseltme ve ilk kez büyükelçi atama konusunda anlaştılar .
ABD'nin BM Büyükelçisi Mike Waltz, İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Saar ve Fas Dışişleri Bakanı Nasser Bourita, BM Genel Kurulu öncesinde New York'ta yaptıkları görüşmede anlaşmaya vardılar.
Görüşmenin ardından yayınlanan ortak açıklamaya göre, İsrail ve Fas "İbrahim Anlaşmalarının ruhunu" yeniden teyit etti ve "Fas ile İsrail arasındaki diplomatik misyonların tam teşekküllü büyükelçiliklere yükseltilmesi ve büyükelçilerin karşılıklı atanması konusundaki anlaşmalarını doğruladı."
İbrahim Anlaşmaları, 2020 yılında başlayan ve İsrail ile çeşitli Arap ülkeleri arasında diplomatik ilişkiler kuran, ABD arabuluculuğuyla yapılan bir dizi anlaşmadır. Fas'ın anlaşması, ABD'nin Batı Sahra üzerindeki Fas egemenliğini tanıma kararıyla birlikte Aralık 2020'de duyurulmuştur.
Fas ve İsrail daha önce 1994 yılında düşük seviyeli diplomatik ilişkiler kurmuştu, ancak Rabat, işgal altındaki Batı Şeria ve Gazze'deki ikinci intifada sırasında 2000 yılında bu ilişkileri askıya almıştı. İki ülke bu süre zarfında büyükelçi alışverişinde bulunmamış, bunun yerine irtibat büroları kurmuştu. İlişkiler 2020 yılında yeniden kuruldu, ancak diplomatik misyonlar irtibat bürosu seviyesinde kaldı.
İki ülke ayrıca, 2026 yılı sonuna kadar "yatırımların korunması ve çifte vergilendirmenin önlenmesine ilişkin anlaşmaları" sonuçlandırma ve "İsrail ve Fas havayolu şirketleri de dahil olmak üzere Fas ve İsrail arasında doğrudan uçuşların derhal yeniden başlatılması için gerekli önlemleri alma" konusunda da anlaştı.
Fas ve İsrail arasındaki doğrudan ticari uçuşlar son yıllarda sınırlı kaldı. Fas'ın ulusal havayolu şirketi Royal Air Maroc, Hamas'ın 7 Ekim 2023'te İsrail'e düzenlediği saldırı ve ardından İsrail'in Gazze'deki askeri harekatının ardından Kazablanka-Tel Aviv direkt seferlerini askıya aldı.
İsrailli havayolu şirketleri, Marakeş'e mevsimlik seferler de dahil olmak üzere Fas'a bazı direkt uçuşlara devam ediyor, ancak şu anda Rabat veya Kazablanka'dan Tel Aviv'e düzenli direkt uçuş bulunmuyor.
Açıklamada, üç ülkenin de "Batı Sahra topraklarının tamamı üzerinde Fas'ın egemenliğini tanıdıklarını ve Fas'ın ciddi, güvenilir ve gerçekçi özerklik önerisine destek verdiklerini yeniden teyit ettikleri" belirtildi.
Batı Sahra, İspanya'nın 1975'te bölgeden çekilmesinden bu yana tartışmalı bir konu olmuştur. Fas daha sonra bölgenin büyük bir kısmının kontrolünü ele geçirirken, Cezayir tarafından desteklenen bir bağımsızlık hareketi olan Polisario Cephesi Fas güçleriyle savaştı. 1991'de BM destekli bir ateşkes yürürlüğe girdi, ancak anlaşmazlık çözümsüz kaldı ve Cezayir ile Rabat arasındaki büyük bir ayrılığın önemli bir parçasını oluşturuyor. Batı Sahra da dahil olmak üzere artan gerilimler nedeniyle Cezayir ve Fas 2021'de diplomatik ilişkilerini kesti.
İsrail, Temmuz 2023'te Fas'ın bu bölge üzerindeki egemenliğini tanıdı.
