"Yoksa onların bizden başka kendilerini koruyacak ilahları mı var?"

Yoksa onların bizden başka kendilerini koruyacak ilahları mı var? Oysa o ilahlar ne kendi kendilerine yardım edebilirler, ne de bizden bir dostluk görebilirler. Enbiya/43

Yoksa, onların güvenip bel bağladıkları tanrıları mı var ki onları bize karşı savunacaklar?

Halbuki onların şu anda Allah berisinde tanrı bilip kendilerine sığındıkları, kendilerine kulluk ettikleri, yasalarını uyguladıkları bu sahte tanrıları ve tanrıçaları bırakın onlara bir fayda ve zarar sağlamayı, kendilerine bile yardımda bulunamazlar. Allah’tan, Rablerinden kendilerine gelebilecek bir belâyı, bir ölümü def etmeye bile gücü yetmeyen bu insanlar nerde kaldı size yardım edip sizi benden geleceklerden koruyacaklar? Kendilerine gelen açlık gibi, yorgunluk gibi, hastalık gibi, ölümü bile defedemeyen bu varlıklar nerde kaldı sizin sıkıntılarınızı giderebilecekler?

Evet bu adamlar nasıl sizin arzularınıza, isteklerinize cevap verebilecekler? Ölümü engelleyebilecekler mi? Ölüm döşeğine yattığınız zaman, iki saatliğine olsun onu geciktirebilecekler mi? Zamana iki dakikalığına söz geçirebilecekler mi? Gökten iki damla yağmur indirebilecekler, yerden bir tek bitki bitirebilecekler mi?

Onlar sizi koruyamadıkları gibi bizden herhangi bir yakınlıkta da bulunamazlar. Yâni bizim yanımızda bir yakınlıkları, bir şefaat hakları da yoktur onların. Bizim katımızda kendilerine şefaatçi de bulamazlar. Ne kendi kendilerini koruyabilirler, ne de onlar yüzünden birileri korunur.

BASAİRUL KUR’AN

Râzî’nin bu ayete dair tefsirindeki temel çıkarımları şöyle özetlenebilir:

​1. ​Râzî, bir önceki ayette (42. ayet) Allah’ın müşriklere "Gece ve gündüz sizi Rahmân'dan kim koruyabilir?" diye sorduğunu hatırlatır. 43. ayet ise bu sorunun mantıki devamıdır.

Müşriklerin bu soruya verebilecekleri hiçbir rasyonel cevap olmadığı için, Allah Teâlâ bu ayette onların zihnindeki gizli sığınağı, yani putlara olan batıl güvenlerini yıkar: "Yoksa kendilerini bize karşı savunacak, koruyacak başka ilahları mı var?" Râzî'ye göre bu soru, muhatabı aciz bırakan inkâri bir istifhamdır (soru yoluyla reddetmedir).

​2. ​Râzî, ayette geçen "O tanrılar kendilerine bile yardım edemezler" ifadesini tefsir ederken müşriklerin inanç sistemindeki büyük bir mantık hatasını gözler önüne serer:

​Bir varlığın başkasını koruyabilmesi veya ona yardım edebilmesi için, öncelikle kendi varlığını korumaya ve kendine yardım etmeye muktedir olması gerekir.

​Oysa müşriklerin ibadet ettiği putlar ve sahte tanrılar, kendilerine yönelecek en küçük bir zararı (örneğin üzerlerine konan bir sineği uzaklaştırmayı veya kırılmayı) bile engelleyemezler.
​Kendini savunmaktan aciz olan bir varlığın, başkalarını Allah’ın azabından koruyacağını ummak akıl dışıdır.

​3. ​Ayetin "Onlar bizim tarafımızdan da destek görmezler / onlara bizden bir dostluk ulaşmaz" kısmı hakkında Râzî iki temel yorum sunar:

​Birinci Yorum (Doğrudan Yardım): Bu sahte ilahlar kendilerine yardım edemedikleri gibi, Allah katından da hiçbir yardım, güç veya destek alamazlar. Allah onlara yardım etmediği için tamamen yardımsız ve değersiz kalırlar.

​İkinci Yorum (Dostluk ve Güvenlik): İnkârcılar ve onların putları, Allah'ın azabı söz konusu olduğunda O'nun himayesine sığınamazlar. Allah onlara hiçbir şekilde eman vermeyecektir.

​4. Râzî’ye göre gerçek bir ilahın en temel vasfı "mutlak güç sahibi olması, zarar ve fayda verebilmesi, koruyup gözete bilmesidir." Müşriklerin ilah edindikleri varlıklar ise mahluktur (yaratılmıştır) ve mutlak acziyet içindedir. Dolayısıyla bu ayet, tevhid inancını akli olarak ispat ederken şirk koşulan varlıkların ilah olamayacağını kesin bir dille ortaya koyar.

TEFSİRİ KEBİR