Derleyen-Çeviren: Murat Taşlıoğlu
Joe Sacco'nun çizgi roman gazeteciliği alanındaki dönüm noktası niteliğindeki eseri, İsrailli gazeteci AmiraHass'ın yeni bir sonsözü ve Filistinli Amerikalı yazar ve eleştirmen Edward Said'in bir giriş yazısıyla birlikte yeni bir ciltli baskıda.
Joe Sacco'nun çığır açan grafik gazetecilik eseri - neredeyse tek başına Sacco tarafından icat edilen ve artık yerleşik bir tür haline gelen bu eser - 1996'daki ilk yayınlanışında Amerikan Kitap Ödülü'nü kazandı ve Orta Doğu'daki Filistin-İsrail çatışmasını anlamak için kalıcı ve temel bir eser olmaya devam etti. Bu yeni ciltli baskı, İsrailli gazeteci AmiraHass'ın yeni bir sonsözünü içeriyor ve ayrıca Filistinli akademisyen ve eleştirmen Edward Said'in esere yazdığı zamansız 2001 tarihli giriş yazısını da barındırıyor.
Sacco, yıllarca süren araştırmaları ve 1990'ların başlarında Batı Şeria ve Gazze Şeridi'ne yaptığı uzun süreli ziyareti sonucunda, Filistinliler ve Yahudilerle 100'den fazla röportaj gerçekleştirdi. "Filistin", Sacco'nun siyasi ve tarihi gerçek olayları konu alan ilk büyük çizgi roman eseri oldu ve o zamandan beri Sacco'nun adı bu grafiksel Yeni Gazetecilik biçimiyle özdeşleşti. "Güvenli Alan Gorazde" gibi, "Filistin" de, çizgi roman ortamının sürükleyici merceğinden böylesine sosyal ve politik açıdan hassas bir konuyu ustaca ele alma yeteneği nedeniyle Art Spiegelman'ın Pulitzer ödüllü "Maus"u ile olumlu bir şekilde karşılaştırıldı. Sacco sık sık ilk çizgi roman gazetecisi olarak anılır ve kesinlikle en iyisidir.
Gazze'yi konu alan çığır açan çizgi roman, 20 yıl sonra yeniden basıldı.
Joe Sacco, Filistin adlı eserini yarattığında kimse çizgi roman gazeteciliğinin ne olduğunu bilmiyordu. Şimdi ise bu öncü kitap, hevesli yeni okuyucular buldu.
Gazze hakkında, "çizgi roman gazeteciliği" mecrasına öncülük eden ve büyük beğeni toplayan kurgusal olmayan bir grafik roman, iki ay önce çatışmaların yeniden patlak vermesinden bu yana artan talep üzerine hızla yeniden basıldı.
Joe Sacco'nun "Filistin" adlı eseri, aslen 30 yıl önce Amerikalı yayıncı Fantagraphics tarafından çizgi roman formatında yayımlanmış, daha sonra aynı şirket tarafından tek cilt halinde ve 2003 yılında İngiltere'de Jonathan Cape tarafından yeniden basılmıştır.
Portland, Oregon'da yaşayan Maltalı-Amerikalı gazeteci ve karikatürist Sacco tarafından 1991 yılında Gazze çevresindeki kendi yolculuklarının bir kaydı olarak yaratılan bu eser, o zamandan beri bir dizi ödül kazandı ve üniversite derslerinde tüm çatışmaya giriş niteliğinde bir kaynak olarak yer aldı. Filistinli-Amerikalı akademisyen ve eleştirmen Edward Said, kitabın girişinde şöyle dedi: "Bir iki romancı ve şair dışında, hiç kimse bu korkunç durumu Joe Sacco'dan daha iyi tasvir etmedi."
Fantagraphics'in kurucu ortaklarından GaryGroth, 7 Ekim'de Hamas'ın İsrail'e düzenlediği saldırı ve ardından Gazze'nin bombalanmasından sonra kitaba olan talebin hızla arttığını söyledi.
"Binlerce kopyadan oluşan stoklarımız hızla tükendi ve şu anda yeniden basıyoruz," dedi. "Perakendeciler ve toptancılar, yakın geçmişe kıyasla çok daha büyük miktarlarda kitap sipariş etmeye başladılar; bu da zincirin her aşamasındaki her unsurun -tüketicilerin ve perakendecilerin- kitaba talep gösterdiğini ortaya koyuyor."
63 yaşındaki Sacco, Observer'a verdiği demeçte , 1991'de bölgeyi ilk ziyaret ettiğinde gazeteciliği bırakıp çizgi roman çizmeye karar verdiğini ancak iki yeteneğinin çatıştığını fark ettiğini söyledi.
Filistin'de yaptığı seyahat deneyimlerine dayanarak bir çizgi roman yazmayı ve çizmeyi planlamıştı, ancak "orada olduğumda gazetecilik eğitimim devreye girdi ve insanlarla sadece konuşmakla kalmayıp, onlarla röportaj yapmaya başladım."
“Konuya daha sistematik bir şekilde yaklaşmaya başladım, işgalin gerçek yapısını ve Filistinliler üzerindeki etkisini anlamaya çalıştım. Dolayısıyla çizgi roman ve gazeteciliğin birleşimi organik bir süreçti. Grafik gazetecilik konusunda hiçbir teorim yoktu. Her şeyi doğaçlama yapıyordum.”
Günümüzde türünün bir başyapıtı olarak kabul edilse de, ilk olarak dokuz sayı halinde yayımlandığında kimse bunun ne anlama geldiğini anlayamamıştı.
Groth şunları söyledi: “O zamanlar orijinal çizgi romanlar nadirdi ve kitap ticaretinde çizgi roman kategorisi yoktu, bu yüzden kimse tam olarak ne olduğunu bilmiyordu.” Başlangıçta satışların düşük olmasının nedeninin “çizgi roman dükkanlarında alışveriş yapan çok az insanın Filistin'in içinde bulunduğu zor durumu okumak istemesi; çoğunlukla haftalık X-Men çizgi roman dozlarını almak için oraya gitmeleri” olduğunu belirtti.
"Joe'yu o dokuz sayıyı tamamlamaya iten tek şey, ciddi gazeteciliğe ve çizgi roman biçimine olan bağlılığıydı ve bu eserler o zamandan beri büyük bir empati içeren sanat eseri olarak kabul edildi."
Sacco, 2000'li yılların başlarında başka bir kitap olan " Gazze'de Dipnotlar" için araştırma yapmak üzere Filistin'e geri döndü . Şöyle dedi: "1990'ların başlarında, birinci intifadanın sonunda ziyaret ettiğimde durum çok kötü görünüyordu, ancak 10 yıl sonra durum çok daha kötüydü."
“Şimdi, açıkçası, şiddet düzeyi – sivillerden bahsediyorsak – Ukrayna'da gördüklerimizin çok ötesinde bir ölçekte. Birinci intifada sırasında, Filistin üzerine çalışırken, birkaç yıl içinde belki 1200 Filistinli öldürüldü. Şimdi, küçücük Gazze'de, bu kadar ölü sayısı iki gün içinde gerçekleşiyor.”
Sacco, kitabın talep görmesinden ve yeni bir okuyucu kitlesine ulaşmasından memnun olsa da, bu memnuniyetin yanında bir de hüzün var.
"Kitabın hâlâ güncelliğini koruyor olması, Filistinlilerin süregelen trajedisinin üzücü bir kanıtıdır; ancak bir bakıma, onların metanetine, pes etmeme kararlılığına da bir övgüdür."
“Geri dönebilseydim dönerdim. Şükürler olsun ki, birçok cesur Filistinli gazeteci, korkunç koşullara ve kendileri ve aileleri için çok gerçek bir tehlikeye rağmen örnek teşkil eden işler yapıyor. Ama Gazze'ye geri dönmek istememin asıl sebebi oradaki arkadaşlarımı görmek. Umarım bu durumu atlatırlar.”
"Birkaç romancı ve şair dışında, hiç kimse bu korkunç durumu Joe Sacco'dan daha iyi tasvir edememiştir." — Edward W. Said
"Joe Sacco'nun Filistin'inde, otobiyografik çizgi roman, günlük önemsiz ayrıntıların ötesine geçerek seyahat belgeselini kucaklıyor. Ustaca bir dizi görsel araç kullanarak ve mükemmel bir çizim yeteneği sergileyerek, Sacco, işgal altındaki topraklardaki yaşamı hassasiyet, içgörü ve ahlaki belirsizliklere yönelik ince bir bakış açısıyla ayrıntılarıyla anlatıyor. Şiddetle tavsiye edilir." — Alan Moore
"Sacco'nun detaylı manzaraları ve dışavurumcu çizim tarzı, işgalin dehşetini ve umutsuzluğunu yakalıyor; bu durum, Gazze'de devam eden soykırım ışığında daha da dokunaklı hale geliyor." — PublishersWeekly
Kaynak:
https://www.theguardian.com/books/2023/dec/10/joe-sacco-palestine-graphic-novel-gaza-print-new-readers
https://www.fantagraphics.com/products/palestine-hardcover?srsltid=AfmBOooKQlG4wQdapKtDrUpdncCQn0_MRYBJQ1CCjE-rOrNlf-CzNZ21