Mushaf’taki sıralamaya göre kitabımızın 21. nüzûl sıralamasına göre 73. üncü Enbiyâ sûresi Mekke’de nâzil olmuş olup âyetlerinin sayısı 112 dir.
Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla
Hamd yalnız ve yalnız âlemlerin Rabbi olan Allah’a mahsustur. Salât ve selâm Allah’ın Rasûlüne ve Onun pak aile halkına ve ashabına olsun. Rabbimiz bizden kabul buyur. Çünkü sen her şeyi işitensin, her şeyi bilensin.
“İnsanların hesaba çekilecekleri gün yaklaştı. Hâlbuki onlar gaflet içinde yüz çevirmektedirler.” (Enbiya: 1)
İnsanların hesaba çekilecekleri zaman yaklaştı ama onlar hâlâ yarın başlarına gelecekler konusunda gaflet içinde bir hayatın içine gömülüp Allah’ın bu uyarılarından yüz çeviriyorlar.
Evet kıyâmet vakti yaklaşmıştır. Çünkü biliyoruz ki dünya ömrünün son dönemlerini yaşamaktadır. Kitabımızın ve Rasulullah efendimizin beyanlarına göre Hz. Adem yaratılmadan önce tüm varlıklar yaratılmıştı. Bu varlıklar zincirinin son halkasını teşkil ediyordu insanın yaratılışı. Daha önce melekler, cinler, semalar yaratılmış ve âhir zamanda insan yaratılıyordu. Yaratıkların en son zinciri olarak insan dünyaya geliyordu.
Evet dünyanın ömrü sonuna yaklaşmış, Peygamberlerin tamamı gelip geçmiş, en son olarak âhir zaman Nebisi de gelmiş. Kitabın ve Rasulullah’ın haber verdiği şartların pek çoğu gerçekleşmiştir. Nitekim Allah’ın Resûlü bir hadislerinde şehadet parmağıyla orta parmağını birleştirerek şöyle buyuruyordu:
“İşte ben ve kıyâmet böylece gönderildik”
Buyurmuştur. O halde kıyâmet çok yakındır. İnsanların hesaplarının görülme, defterlerinin dürülme vakti çok yaklaşmıştır. Ama bu insanlar ondan gafildirler. Şimdi Rabbimiz Kitabında bu kadar açık ve net bir şekilde hesap kitap gününün yaklaştığını haber verdiği halde acaba bu insanlar daha neyi bekliyorlar? Bu Kitabı dinledikleri halde anlamaya yanaşmayan, onunla hayatlarını düzenlemeye ve onu hayat programı olarak kabul etmeye yanaşmayan, kitabı dinledikleri halde hiçbir şey anlamamış gibi, hiçbir şey duymamış gibi davranan bu gafiller daha ne bekliyorlar?
Unutmasınlar ki o kıyâmet saati ona hazırlıksız olan kimselere ansızın gelecektir. Zira kendileri kıyâmetin geleceğinden gafil bir şekilde dünyaya dalmış, onu hatırlarından çıkarmış ve böylece lüzumuz şeylerin peşine takılmış insanlar için elbette kıyâmet ansızın gelecektir. Kıyâmete inanmayan ve onun hazırlığı içinde Allah için bir hayat yaşamayan insanlar onun kopmasına yakın bir dönemde alâmetler belirdiği zaman bile uyanmayacaklar, o zaman bile oyun ve oynaşlarını sürdüreceklerdir. Artık ondan sonra pişman olma ve geriye dönme imkânı da kalmayacaktır.
BASAİRUL KUR’AN
Râzî, bu ayetin tefsirini birkaç temel başlık altında inceler.
1. "Yaklaşma" (İktarab) Kavramının Hakikati
Râzî, ayetin başındaki "yaklaştı" ifadesine yönelik gelebilecek "Kıyametin üzerinden asırlar geçti ama hâlâ kopmadı, nasıl yakın olabilir?" şeklindeki aklî bir itirazı (şüpheyi) ele alır ve bunu şu delillerle açıklar:
Zamanın İzafeti: Gelecek olan her şey, ne kadar uzak görünürse görünsün aslında yakındır. Çünkü zaman hızla akıp gitmektedir ve geri dönüşü yoktur.
Dünya Ömrüne Oranla Yakınlık: Dünyanın başlangıcından bu yana geçen toplam sürenin yanında, kıyamete kalan süre devede kulak misalidir. Dolayısıyla kronolojik olarak kıyamet dünyaya çok yaklaşmıştır.
Şahsî Kıyamet (Ölüm): Râzî, bazı müfessirlerin görüşlerine de atıfta bulunarak buradaki "hesap" vaktini insanın kendi ölümü olarak da yorumlar. Bir insan öldüğünde onun küçük kıyameti kopmuş ve hesap vakti yaklaşmış demektir. Ölüm ise her an gerçekleşebilecek kadar yakındır.
2- Gaflet ve Yüz Çevirme (Mu'ridûn) Arasındaki Fark
Râzî, ayetin sonundaki "Onlar gaflet içinde yüz çevirmektedirler" ifadesindeki iki kavramı birbirinden ayırır:
Gaflet: İnsanın bilerek ya da bilmeyerek, uyarılara rağmen kalbinin uykuda olması, gelecekteki tehlikeyi idrak edememesidir.
Yüz Çevirmek (İ'râd): Bu ise gafletin bir tık ötesidir; bilinçli bir reddediştir. Kişi hem kalben gaflettedir hem de fiilen ve lisanen peygamberin getirdiği delillere sırtını dönmektedir.
Râzî'nin Özeti: İnsanların en büyük çelişkisi, kendilerini yok edecek veya ebedi saadete ulaştıracak olan o büyük mahkeme (hesap) hızla üzerlerine doğru gelirken, onların sanki hiç ölmeyeceklermiş gibi dünyaya dalmaları ve uyarılardan aktif bir şekilde kaçmalarıdır.
TEFSİRİ KEBİR