قَالَ اَرَاغِبٌ اَنْتَ عَنْ اٰلِهَت۪ي يَٓا اِبْرٰه۪يمُۚ لَئِنْ لَمْ تَنْتَهِ۬ لَاَرْجُمَنَّكَ وَاهْجُرْن۪ي مَلِيًّا ﴿٤٦﴾
46- Babası: "Ey İbrahim, ilahlarıma karşı çıkıp yüz mü çeviriyorsun? Eğer bundan vazgeçmezsen yemin olsun ki seni taşlarım. Haydi uzun müddet benden uzak ol." dedi.
Babası, İbrahim´in nasihati üzerine ona şu cevabı verdi: "Ey İbrahim, sen benim ilahlarımdan yüz çeviriyor, onlara dil mi uzatıyorsun Sen bu ilahlara sövüp saymaktan ve bunlara dil uzatmaktan vazgeç. Eğer bundan vazgeçmezsen yemin olsun ki ben de seni taşlarım. Sana ağır şeyler söyler, hakaret ederim. Haydi benden uzun bir müddet uzak ol. Seni cezalandırmış olmayalım.
İşte îmanla küfrün farkı. İşte îman ehliyle şirk ehlinin belirgin özelliği. Birisi son derece saygılı, hürmetli öbürü son derece haşin ve sert. İbrahim (a.s): Babacığım, babacığım diyerek merhamet ve şefkatle yaklaştığı halde, onu diriltmeye, onu cennete kazandırmaya çırpındığı halde, berikisi oğlum bile demiyor da, ey İbrahim diyor. Ey İbrahim eğer bu yaptıklarından vazgeçmezsen seni öldürürüm diyor. Küfrün îmana asla tahammülü yoktur.
BASAİRUL KUR’AN
"İlahlarımdan yüz mü Çeviriyorsun?"
Râzî, Azer’in bu soruyu bir şaşkınlık ve öfke ifadesi olarak sorduğunu belirtir.
Azer, kendi putlarını o kadar yüce görmektedir ki, İbrahim’in onlara ilgi duymamasını akıl almaz bir durum olarak niteler.
Azer, "Ey oğlum" demek yerine "Ey İbrahim" diyerek aradaki babalık şefkatini ve yakınlığı bir kenara bıraktığını, ona bir yabancı gibi hitap ettiğini gösterir.
"Seni Taşlarım" (Le-ercümenneke) Tehdidi
Râzî bu "taşlama" ifadesi üzerinde iki ana yorum sunar:
Fiili Taşlama (Rejim): Kelimenin zahiri anlamıyla, Azer’in Hz. İbrahim’i taşlayarak öldürmekle tehdit etmesidir. Bu, küfrün hakikate karşı gösterdiği kaba kuvvetin bir yansımasıdır.
Sözel Taşlama (Sövme): Bazı dilcilere dayanarak Râzî, bunun "Seni ağır hakaretlerle, kötü sözlerle rezil ederim" anlamına gelebileceğini de belirtir. Ancak genel kanaat, tehdidin fiziksel bir şiddet içerdiği yönündedir.
Ayetin sonundaki "Melyyen" kelimesi hakkında Râzî şu detayları verir:
Bu ifade, "uzun bir zaman boyunca benden uzak dur" demektir.
Azer, İbrahim'e sadece kızmamış, aynı zamanda onu hayatından tamamen çıkarmak istemiştir. Râzî’ye göre bu, batıl inancın hakikate karşı tahammülsüzlüğünün zirvesidir. Kişi delille başa çıkamayınca, delili getireni sürgün etmek ister.
TEFSİR-İ KEBİR