Afganistan, 2021’in sonlarında sona eren ve yaygın ölümlere, yerinden edilmelere ve yıkıma yol açan 40 yılı aşkın bir süre silahlı çatışmaya sahne oldu.
Birleşmiş Milletler Afganistan Yardım Misyonu (UNAMA), hükümet ile koalisyon güçleri, İslam Emirliği ve diğer silahlı gruplar arasındaki çatışmaların devam ettiği 2009 ile 2021 yılları arasında 40 binden fazla sivilin ölümünü ve 77 binden fazla yaralanmayı belgelemişti.
En son yayımlanan rapor, İslam Emirliği’nin 2021’deki yönetimi ele geçirişine kadar geçen döneme odaklanıyor ve silahlı çatışma mağduru yaklaşık 200 kişi ile yakınlarıyla yapılan mülakatlara dayanıyor.
Kalıcı fiziksel ve psikolojik etkiler
Rapora göre, mülakata katılanların yüzde 95’i depresyon, anksiyete, hafıza kaybı, geriye dönüşler ve diğer travma bağlantılı semptomlar dahil olmak üzere duygusal ya da psikolojik zarara maruz kaldı.
Katılımcıların yaklaşık yüzde 60’ı ise aylarca, yıllarca hatta on yıllarca etkilerini hissetmeye devam ettikleri fiziksel yaralanmalar yaşadı.
Bazı kurbanlar kronik ağrı ve engellilikle yaşamaya devam ederken, mali engeller ve sağlık hizmetlerine sınırlı erişim sorunlarıyla karşı karşıya bulunuyor.
Diğerleri için ise çatışma kaynaklı yaralanmalar eğitimlerine veya işlerine devam etmelerini engelleyerek kendileri ve aileleri için uzun vadeli ekonomik zorluklar yarattı. Bazı durumlarda akrabalar da bakım sağlamak için işlerini veya eğitimlerini bırakmak zorunda kaldı.
Çatışmalar nedeniyle dul kalan kadınlar, Afganistan’daki yetkililerin getirdiği istihdam kısıtlamaları sebebiyle özel bir ekonomik güvencesizlik yaşıyor.
Kurbanlar adalet arayışında mücadele ediyor
Raporda ayrıca, pek çok mağdurun tazminat veya diğer onarım biçimlerini elde edemediği tespit edildi.
Görüşülen kişilerin yarısından fazlası, yani yüzde 55’i hiç tazminat veya adalet arayışında bulunmamıştı. Birçoğu endişelerinin ciddiye alınmayacağına inandığını ya da misillemeden korktuğunu belirtti.
Hak arayışında bulunanların yüzde 64’ü ise çabalarının sonuçsuz kaldığını ifade etti. Yetkililerle veya kurumlarla iletişim kurarken bürokratik engelleri, yanıtsızlığı, ayrımcılığa uğradıkları algısını ve şeffaflık eksikliğini gerekçe gösterdiler.
Öncelikleri sorulduğunda mağdurların yüzde 81’i finansal tazminatı temel bir ihtiyaç olarak belirtirken, yüzde 48’i adalet erişimi talep etti, yüzde 47’si ise kişisel güvenlikleri için güvence aradı.
UNAMA yetkilisi Georgette Gagnon, “Yaptığımız görüşmeler, Afgan toplumunda devam eden kolektif travmanın derinliğini ve kapsamını ortaya koyuyor” dedi.
Gagnon, mağdurların ihtiyaçlarını karşılamanın, çektikleri acıların kabul edilmesini ve çatışmanın mirasıyla mücadele çabalarının merkezine onların seslerinin ve haklarının yerleştirilmesine yönelik samimi bir taahhüt gerektirdiğini söyledi.
