Mahmoud Hassan’ın Middle East Monitor’de yayınlanan yazısını Barış Hoyraz, Haksöz Haber için tercüme etti.

40 yaşındaki Ahmed Sayed, Mısır pazarlarındaki fiyat artışlarının sosyal yaşamını nasıl etkilediğini şöyle anlatıyor: “Eskiden her cuma günü kız kardeşlerimi aile evimizde öğle yemeğine davet ederdim, ancak et ve tavuk fiyatları yükselince bu geleneğimizi bırakmak zorunda kaldım.”

Mısırlılar mübarek Ramazan ayına yaklaşırken, enflasyon, yerel para biriminin çöküşü, düşen ücretler ve temel malların fiyatlarındaki artışın etkisiyle sosyal ilişkileri şekillendiren bir kemer sıkma ortamında büyük bir ikilemle karşı karşıya kalıyorlar.

2014 ortasından beri iktidarda olan Cumhurbaşkanı Abdülfettah El-Sisi yönetiminde kötüleşen ekonomik durumun arka planında, belirgin olumsuz değişiklikler Mısırlılar arasındaki sosyal ilişkileri ve aile ziyaretleri alışkanlıklarını etkiledi.

Aile ziyafetlerinin azalması

Mısırlılar, akrabaları bir araya getiren aile toplantıları olan Ramazan ziyafetleri düzenlemeleriyle bilinirler. Ancak bu gelenek son yıllarda keskin bir düşüş göstermiştir. Enflasyon, Eylül 2023'te tarihi bir seviye olan yüzde 38'e ulaştıktan sonra Nisan 2024'te yüzde 31,8'e geriledi ve Ocak 2026'da yıllık bazda yüzde 11,9'a düştü.

65 yaşındaki Abu Waleed Salah, Middle East Monitor'a şunları söyledi: “1990'larda bir Ramazan ayında, eşim, iki çocuğum ve ben 27 iftar davetine katıldığımızı hatırlıyorum. Hayatın ucuz, sade ve herkes için erişilebilir olduğu bir dönemde, üç gün boyunca akrabalarımızı ağırladık.”

Mısırlı aileler arasında akrabalık bağlarını sürdürmenin önemli bir ifadesi olan toplu iftar davetleri, gıda ürünlerinde, özellikle hayvansal ürünlerde yaşanan keskin fiyat artışları nedeniyle azaldı.

Mısır popüler kültüründe, masaya kırmızı veya beyaz et servis etmeden misafir ağırlamak uygun olmaz. Ancak sığır eti fiyatı kilogram başına 440 Mısır pounduna (yaklaşık 10 dolar), tavuk eti fiyatı kilogram başına 100 poundun üzerine (2 doların üzerine) ve tilapia balığı fiyatı kilogram başına 100 pounda (2 doların üzerine) yükseldi. Buna ek olarak, Mısır sofralarının geleneksel unsurları olan sebze, meyve ve tatlıların fiyatları da keskin bir artış gösterdi.

Uluslararası Gıda Politikası Araştırma Enstitüsü'ne (IFPRI) göre, Mısır'daki 6.000 haneyi kapsayan 2022 tarihli bir araştırma, yüzde 85'inin et tüketimini azalttığını, yüzde 75'inin ise fiyatların artması nedeniyle tavuk ve yumurta tüketimini azalttığını ortaya koydu.

İletişimde azalma

45 yaşındaki Mona Abdullah, kendisi ve eşinin Ramazan ayında ebeveynleri, kardeşleri ve geniş ailelerinden iftar davetleri aldıklarını söyledi. Ancak, bu tür davetler son yıllarda ortadan kalktı veya nadir hale geldi.

Middle East Monitor'a verdiği demeçte Abdullah, “Bunun nedeni fiyatların artması. Ramazan ayında iftar yemeği, örneğin iki aile davet edildiğinde, 2.000 Mısır pounduna (yaklaşık 43 dolar) mal olabilir. Bu, hane bütçesini zorlayan ve aylık 8.000 poundluk (yaklaşık 170 dolar) maaşının dörtte birini tüketen büyük bir meblağ” dedi.

Mısırlı araştırmacı Asmaa Mohamed Nabil, “Ekonomik Krizin Mısırlı Aileler Üzerindeki Sosyal Etkisi: Kahire'deki Orta Sınıf Kesimlerine İlişkin Saha Araştırması” başlıklı çalışmasında, gıda, enerji ve diğer fiyatlardaki sürekli artışın tüketim alışkanlıklarında ve hane halkı harcamalarının yönetiminde önemli değişikliklere yol açtığı sonucuna varmıştır. Ayrıca, ekonomik krizin aile istikrarını etkilediğini, aile sorunlarının ortaya çıkmasına katkıda bulunduğunu ve aileler içindeki iletişim düzeyini azalttığını da tespit etmiştir.

Misafirperverlik alışkanlıklarındaki değişim

Misafirperverlik alışkanlıkları da artan ekonomik baskının etkisi altında kalmıştır. Eskiden ev sahibi aile davetinin tüm masraflarını üstlenirken, artık birçok Mısırlı aile yemek hazırlama sorumluluğunu paylaşmaktadır. Her misafir, ev sahibinin yükünü hafifletmek için bir veya iki çeşit yemek getirmektedir. Bu, geçmişte sosyal olarak kabul edilmeyen bir uygulamaydı.

Satış temsilcisi Mohamed Abdel Fattah ise şöyle diyor: “Aile yemek daveti hazırlamaya gücüm yetmiyor. Babam ve kardeşlerim, ekonomik koşullar ve artan fiyatların yarattığı bu mesafe, karşılaştığım mali baskılar ve ailemin masraflarını karşılamayan aylık gelirimden şikâyet ediyorlar.”

Sosyal kemer sıkma belirtileri Mısırlılar arasındaki ilişkileri yeniden şekillendirdi. Aile ziyafetleri ve akrabalar arasında ziyaretlerin azalmasının yanı sıra, hediye verme de azaldı. Misafirler geleneksel olarak ev sahibini ziyaret ederken tatlı ve meyve getirirlerdi. Bunun yanında bayramda çocuklara verilen para miktarı azaldı. Bazıları, ziyaretlerin artan maliyeti veya eli boş gitmenin utancından dolayı akrabalarını ziyaret etmeyi tamamen bıraktı.

Gıda maliyetlerine ek olarak, yakıt fiyatlarında art arda gelen artışlar ve toplu taşıma ücretlerinde yükselmeler, bazılarının akrabalarını, özellikle de başka şehirlerde veya ilçelerde yaşayanları ziyaret etmekten kaçınmasına neden oldu.

Uzaktan aile bağlarını sürdürmek

Mısırlıların yaşamlarındaki bu belirgin değişiklikler, sosyal medya platformlarında telefon görüşmeleri veya görüntülü konuşmalar yoluyla uzaktan aile bağlarını sürdürmeye dayalı yeni bir ilişki modelinin ortaya çıkmasına neden oldu. Bu değişim, yüz yüze ziyaretlerin zorluğunu ve yemek hazırlıkları, ulaşım ve hediyeler gibi artan maliyetleri, ayrıca bayramda çocuklara verilen parayı yansıtıyor.

Diğer değişiklikler de cenazeler, ciddi hastalıklar veya düğünler gibi acil durumlarda bile sosyal ilişkileri etkilemiştir. Birçok durumda, özellikle uzak illerde yaşayanlar için, doğrudan ziyaretlerin yerini telefon görüşmeleri almıştır. Sosyal yükümlülükler giderek birinci derece akrabalarla sınırlı hale gelirken, daha uzak akrabalarla olan bağlar ikinci plana atılmıştır.

Buna karşılık, özellikle kırsal alanlarda ve Yukarı Mısır'da yaşayan birçok Mısırlı aile, özellikle Ramazan ayında bu baskılara ve mali kısıtlamalara direnmeye devam etmektedir. Bazıları, aile bağlarını korumak ve tek bir masa etrafında toplanmak için bu ay için özel olarak birikim yapar veya üyelerinin sabit bir aylık miktar katkıda bulunduğu ve sırayla birikmiş miktarı aldıkları dönüşümlü birikim planına katılır.

Yeni bir gerçeklik

Mısır pazarlarında fiyatların yükselmeye devam etmesi, temel hizmetler (su, elektrik, gaz ve yakıt) üzerindeki devlet sübvansiyonlarının kaldırılması ve ard arda gelen hükümetlerin fiyatları kontrol altına alamaması nedeniyle, hem yoksullar hem de orta sınıflar ciddi şekilde etkilenmiştir. Artık, sosyal ilişkileri daha fazla izolasyona, zayıflamış aile bağlarına ve doğrudan temastan kaçınmaya doğru yeniden şekillendiren ve mali açıdan külfetli hale gelen yeni bir gerçeklikle karşı karşıyadırlar.

Kamu sektöründe çalışan Rabie Ali, kardeşleri orada yaşamasına rağmen, ülkenin güneyindeki Yukarı Mısır'daki memleketini dört yıldır ziyaret etmediğini söyledi. Bunu, Kahire ile Sohag arasındaki ulaşım ücretlerinin artmasına ve ziyaret sırasında hediye getirme konusundaki sosyal beklentiye bağladı. Bu, fiyatların artması ve gelirlerin düşmesi nedeniyle zor hale gelen bir durum.

Sosyal etkileşimin azalması Mısır'da göze çarpan bir fenomen haline geldi. Siyaset araştırmacısı Mohamed Gomaa, bunu yoksulluk, artan yaşam maliyetleri ve yükselen fiyatların bir sonucu olarak görüyor. Bu durum, insanların kendilerine çekilmesine, sadece kendi temel ihtiyaçları olan yiyecek ve içecekle meşgul olmalarına ve akrabalarına sunacak çok az şey kalmasına neden oldu. Sonuç olarak, ziyaretler ve sosyal nezaket azaldı ve toplumdaki dayanışma ruhu zayıfladı.

Mayıs 2019'da Dünya Bankası bir basın açıklamasında “Mısır nüfusunun yaklaşık yüzde 60'ının yoksul veya savunmasız durumda olduğunu” belirtti. Ancak resmi olmayan raporlar, Mart 2024'te ulusal para biriminin dalgalanmasına izin verilmesinin ardından yoksulluk oranlarının daha da arttığını gösteriyor. Bu tarihte dolar, resmi piyasada yaklaşık 47 Mısır pounduna ulaştı.

El-Ezher'de vaiz ve akademisyen olan Şeyh Ahmed Taha, bu sosyal uçurumun giderilmesi çağrısında bulundu. Middle East Monitor'a konuşan Taha, aile bağlarını korumak için mutlaka “hediye vermek gerektiği” yönündeki yanlış inanca karşı uyarıda bulundu. Akrabalara ve hastalara destek olmak övgüye değer bir davranış olduğunu, ancak bunu yapabilecek durumda olanlar için geçerli olduğunu söyledi. Yapamayacaklar için ise Kuran'dan şu ayeti alıntı yaptı:

“Allah, bir kimseye, onun taşıyabileceğinden fazlasını yüklemez” (Bakara 2:286).

Cumhurbaşkanı Abdülfettah El-Sisi'nin görev süresi boyunca yaşanan aşırı fiyat artışları, Mısırlılar üzerinde ağır bir yük oluşturmaya ve sosyal ilişkiler üzerinde baskı oluşturmaya devam ediyor. Bu durum, giderek zayıflayan bağlar, daha derin aile parçalanmaları, akrabalık bağlarının daha da kopması, kişiler arası gerilimin tırmanması ve sosyal istikrar ve uyumun zarar görmesi konusunda endişeleri artırıyor.