Malezya Hac Fonu'nda (Tabung Haji) 2014-2020 yılları arasında sistematik yolsuzluk ve yetkinin kötüye kullanıldığını ortaya koyan Kraliyet Soruşturma Komisyonu raporu ülkede geniş çaplı siyasi ve toplumsal tartışma başlattı. Hükümet, fonun mali krizden çıkmasına yardımcı olmak amacıyla kurtarma planı kapsamında yaklaşık 2,5 milyar dolar kaynak aktardığını açıkladı.
Malezya'nın en büyük kamu fonlarından biri olan Hac Fonu, vatandaşların faizli bankacılık sisteminden uzak şekilde hac ibadetini yerine getirebilmelerine yardımcı olmak amacıyla tasarruflarını topluyor. Fon, bu kaynakları yatırım araçlarında değerlendirerek katılımcılarına gelir sağlamayı amaçlıyor. Katılımcı sayısının 6 milyondan fazla olduğu belirtiliyor.
Siyasi müdahale ve yasal boşluklar
Kraliyet Soruşturma Komisyonu, fonda siyasi nüfuz kullanıldığını ve yönetim kuruluna siyasi saiklerle atamalar yapıldığını ortaya koydu.
Dini İşler Bakanı Zulkifli Hasan, raporu parlamentoda sunarken, Hac Fonu'na ilişkin önemli kararlarda siyasi değerlendirmelerin etkili olduğunu söyledi. Bakan ayrıca 1995'te yürürlüğe giren fon yasasının, bakanlara fonun faaliyetleri, mali yönetimi ve yatırım kararları konusunda tek taraflı karar alma imkanı tanıdığını belirtti.
Hasan, fonun yeniden yapılandırılması için yasal ve idari reform çağrısı yaptı. Bakan, Kraliyet Soruşturma Komisyonu raporunun, yasanın yönetim kurulu üyeliği için yalnızca Müslümanlık ve vatandaşlık şartlarını aradığını ortaya koyduğunu belirterek, bunun 2014-2018 yılları arasında bazı yeterli olmayan kişilerin yönetim kuruluna girmesine yol açtığını söyledi. Hasan, bu durumun atamalarda siyasi müdahale bulunduğu izlenimini doğurduğunu ifade etti.
Malezya'da ikinci büyük kamu fonu skandalı
Kraliyet Soruşturma Komisyonu, önceki hükümetleri milyarlarca dolarlık kayba yol açan idari ve mali usulsüzlüklerden sorumlu tuttu. Rapora göre fonun borç yükü 2,5 milyar doların üzerine çıktı.
Hükümet, komisyonun raporunu 29 Temmuz'da Dini İşler Bakanlığı'nın internet sitesinde yayımladı.
Skandal, Malezya'nın kamu fonları açısından son yıllardaki ikinci büyük yolsuzluk dosyası olarak değerlendiriliyor. Daha önce Malezya Kalkınma Şirketi 1MDB skandalı gündeme gelmiş, eski Başbakan Najib Razak bu davada mahkum edilerek 12 yıl hapis cezasına çarptırılmıştı. Şirketle bağlantılı bazı davalar ise halen Malezya mahkemelerinde görülüyor.
Malezya Parlamentosu'nda bugün düzenlenen özel oturumda 211 sayfalık rapor ele alınırken hükümet, kamuoyunun bilgilendirilmesi amacıyla raporun özetlerini sosyal medya hesaplarından da yayımladı.
Muhalefetteki İslamcı PAS Partisi, Dini İşler Bakanı Zulkifli Hasan'ın raporun temel bulgularını açıklamaya başlamasıyla oturumu terk etti. Raporda, fonun yüksek borçluluğundan önceki hükümetler sorumlu tutulurken Başbakan Enver İbrahim, PAS'ı fondaki milyonlarca katılımcının hac hakkını tartışmaktan kaçmakla suçladı.
Eski Ekonomi Bakanı Rafizi Ramli ise hükümetin fona 4 milyar dolardan fazla borcu bulunduğunu öne sürdü. Raporda ayrıca biriken açığın kapatılması amacıyla fona ait bazı varlıkların satıldığı belirtildi. Dini İşler Bakanı ise söz konusu varlıkların Müslüman olmayanlara satıldığı iddialarını reddederek bu iddiaları “sorumsuzca” olarak nitelendirdi.
Kral hesap sorulmasını istedi
Malezya Kralı Sultan İbrahim İskender, toplumda dini ve sosyal açıdan önemli bir yere sahip olan fondaki yolsuzluktan sorumlu kişilerin hesap vermesi talimatını verdi.
Başbakan Enver İbrahim ise sağlık gerekçesiyle Hac Fonu skandalının görüşüldüğü özel parlamento oturumuna katılmadı. Bazı haberlerde başbakanın karın fıtığı tedavisi için hastaneye kaldırıldığı bildirildi. Ancak siyasi analistler, Enver'in yokluğunu, fon skandalıyla ilgili suçlamaların yöneltildiği önceki hükümetlerde yer alan koalisyon ortaklarını zor durumda bırakmaktan kaçınma çabası olarak değerlendirdi.
Kraliyet Soruşturma Komisyonu raporu, Malezya'da siyasi ve toplumsal alanda geniş tartışmalara yol açtı. Raporun açıklanması, ülkede erken genel seçim ihtimalinin giderek daha fazla konuşulduğu ve 13 eyaletten ikisinde yerel seçimlerin yapılmasının ardından geldi.
Kuala Lumpur'un merkezindeki Hac Fonu binası önünde güvenlik önlemleri artırılırken, onlarca kişi yolsuzluk skandalına karışanların hesap vermesi talebiyle protesto düzenledi.
Bir şirketin üst düzey yöneticisi olan Şerife Nur Hafsa, Malezya halkının kaybolan paraların hesabını soran yetkililerin yargılanmasını istediğini söyledi.
Nur Hafsa, 10 milyar Malezya ringgitinden (yaklaşık 2,1 milyar dolar) fazlasının fondan zimmetine geçirildiğini öne sürerek, “Milyonlarca Malezyalının hac ibadetini yerine getiremeyecek olmasından dolayı üzgünüz. Malezya'nın hac kontenjanının artırılmasını bekliyorduk.” dedi.
Nur Hafsa, Hac Fonu ile doğrudan bağlantısı bulunan tüm yönetim kurulu üyeleri ve eski bakanların, özellikle eski Dini İşler Bakanı'nın hesap vermesini talep etti.
Hac Fonu krizinde kronoloji
2014-2017: Fon, mali tablolar yükümlülüklerin varlıklardan daha yüksek olduğunu göstermesine rağmen katılımcılara kâr payı dağıttı.
31 Aralık 2017: Mali denetim, fonun varlıklarının 70,3 milyar ringgit (yaklaşık 14,8 milyar dolar), yükümlülüklerinin ise 74,4 milyar ringgit (yaklaşık 15,7 milyar dolar) olduğunu ortaya koydu.
10 Aralık 2018: Dini İşler Bakanı Mujahid Rawa, fonun açığının 10,9 milyar ringgite (yaklaşık 2,3 milyar dolar) ulaştığını açıkladı.
31 Aralık 2018: Kurtarma planı kapsamında hükümet fona 19,6 milyar ringgit (yaklaşık 4,1 milyar dolar) değerinde sukuk ve 300 milyon ringgit nakit aktardı.
14 Temmuz 2021: Hükümet, fonun durumu ve yolsuzluk iddialarını araştırmak üzere Kraliyet Soruşturma Komisyonu kurulmasını onayladı.
2022: Hükümet soruşturmanın sonuçlarını teslim aldı ancak fonun istikrarının yeniden sağlanmasına yönelik adımlara imkan tanımak amacıyla raporun yayımlanmasını erteledi.
Mart 2026: Hac Fonu, mali durumunun toparlandığını gösteren bir gelişme olarak 2025 yılı için yüzde 3,5 kâr payı dağıtacağını açıkladı.
23 Temmuz 2026: Başbakan Enver İbrahim, soruşturma sonuçlarının kamuoyuna açıklanacağını duyurdu.
29 Temmuz 2026: Hükümet raporun kamuoyuna açıklanmasını onayladı. Böylece yolsuzluk iddialarıyla ilgili yetkili makamların soruşturmaları sürerken önce kamuoyunda, ardından parlamentoda tartışma başlatılmasının önü açıldı.
