BM Genel Kurulu'nun 1987'de uyuşturucusuz bir toplum hedefine ulaşmak, uluslararası alanda eylem ve işbirliğini güçlendirmek amacıyla aldığı kararla 26 Haziran, "Uluslararası Uyuşturucu Kullanımı ve Kaçakçılığı ile Mücadele Günü" olarak belirlendi.

Bu kapsamda 26 Haziran, uluslararası toplumun dikkatini uyuşturucu sorununa çekmek ve uyuşturucu ile küresel düzeyde mücadele etmek amacıyla kutlanıyor.

BM Uluslararası Uyuşturucu ve Suç Ofisi (UNODC) tarafından 2024 verilerinin yer aldığı "Dünya Uyuşturucu Raporu" kamuoyuyla paylaşıldı.

Küresel olarak 2024'te 331 milyon kişinin uyuşturucu kullandığı aktarılan raporda, bunun 15-64 yaş grubundaki küresel nüfusun yüzde 6,2'sine tekabül ettiği ve son 10 yılda uyuşturucu kullanımındaki artışın yüzde 34 olduğu ifade edildi.

Raporda, uyuşturucu kaçakçılarının, yeni teknolojilerden ve küresel istikrarsızlıktan faydalanarak farklı kaçakçılık yöntemleri geliştirdiği, yeni güzergahlar denediği ve yeni pazarlara agresif şekilde yöneldiği belirtildi.

En çok kullanılan uyuşturucu madde 256 milyon kişiyle "kenevir"

Raporda, en çok kullanılan uyuşturucu maddenin "kenevir" olduğu ve 256 milyon kişinin bu maddeyi kullandığı kaydedilirken, yaklaşık 63 milyon kişinin "opioid" adlı sentetik uyuşturucu çeşitlerini, 32 milyon kişinin "amfetamin" türü maddeleri, 25 milyon kişinin "kokain" ve 21 milyon kişinin "ekstazi" kullandığı bilgisi paylaşıldı.

Uyuşturucu madde kullanım bozukluğu olan kişi sayısının 2024'te 63 milyon olduğu belirtilen raporda, bu sayının yüzde 8,2'sinin tedavi gördüğü vurgulandı.

Uyuşturucunun beraberinde getirdiği ölümcül sağlık sorunlarına da yer verilen raporda, 2024'te 14 milyon kişinin uyuşturucuyu vücutlarına enjekte ederek kullandığı, bu kişilerin 6,9 milyonunun hepatit C virüsü, 1,7 milyonunun HIV, 1,5 milyonunun HIV ve hepatit C taşıdığı vurgulandı.

Raporda, kokainin elde edildiği koka ağacının 2023-2024 döneminde yaklaşık yüzde 2'lik bir artışla 385 bin 100 hektarlık alanda, afyon haşhaşının da 2024-2025'te yüzde 5 artış göstererek 113 bin 800 hektarlık alana ekildiği belirtildi.

2,2 milyon kişi uyuşturucuyla ilgili suçlardan hüküm giydi

Uyuşturucu suçları nedeniyle 5,9 milyonun polisle resmi temasa geçtiği ve bunların 3,7 milyonunun yargılandığı belirtilen raporda, 1,2 milyonu uyuşturucu bulundurmak ve kullanmak, 770 bini uyuşturucu kaçakçılığı ve 230 bini diğer uyuşturucuyla ilgili suçlar olmak üzere 2,2 milyonun hüküm giydiği ifade edildi.

Araştırmalara göre, sosyal medyanın, uyuşturucuya erişim açısından popüler olduğuna işaret edilen açıklamada, 2024'te yapılan çevrim içi ankette, Avrupalıların yüzde 19'unun sosyal medya üzerinden uyuşturucu satın aldığı kaydedildi.

Uyuşturucu kaçakçıları yeni sentetik maddelere yöneliyor

Uyuşturucu üreticilerinin, denetimlerden kaçınmak amacıyla sürekli yeni sentetik uyuşturucular geliştirdiği belirtilen raporda, 2024'te ele geçirilen farklı uyuşturucu türlerinin sayısının 2000 öncesine göre 5 kat arttığına işaret edildi.

Uyuşturucu piyasalarında dolaşımda olduğu bildirilen yeni psikoaktif madde sayısının 2024'te 755'e ulaştığı, bunlardan 118'inin ilk kez tespit edildiği bilgisi verildi.

Sentetik opioidler küresel pazarı değiştiriyor

Raporda, Afganistan'da 2022'te afyon üretimine getirilen yasağın, yasa dışı afyon ve eroin üretimini ciddi ölçüde azalttığına dikkat çekildi.

Myanmar'da afyon üretiminin 2021'de 420 tondan 2025'te 1000 tonun üzerine çıktığı ancak bunun Afganistan'daki üretim kaybının yerine geçmeye yetmediği ifade edilen raporda, kaçakçıların fentanil ve benzeri yeni sentetik uyuşturuculara yöneldiği tespiti yapıldı.

Bitki temelli opioidlerden sentetik maddelere geçişin küresel opioid pazarında kalıcı değişikliklere yol açabileceği uyarısında bulunulan raporda, bunun uyuşturucu kullanım alışkanlıklarını ve yol açacağı zararları da değiştirebileceği vurgulandı.

Metamfetamin pazarı küreselleşti

Raporda, yeni kaçakçılık güzergahları ve üretimin farklı bölgelere yayılmasıyla metamfetamin pazarının küresel hale geldiği kaydedildi.

Orta Doğu, Afrika ve Avrupa'nın bazı bölgelerinde metamfetamin için yeni pazarların oluştuğu aktarılan raporda, güvenlik güçlerince ele geçirilen metamfetamin miktarının yıllık ortalama yüzde 13 arttığı, bu artışın büyük ölçüde Doğu ve Güneydoğu Asya'da ele geçirilen yüksek miktarlardan kaynaklandığı belirtildi.

Suriye'de Beşşar Esed rejiminin devrilmesinin ardından captagon üretimindeki azalmanın, Orta Doğu'da metamfetamin kullanımını artırabileceği değerlendirmesinde bulunuldu.

Kokain üretimi son 10 yılda 4 kat arttı

Raporda, küresel kokain üretiminin 2024'te artışını sürdürdüğü ve son 10 yılda 4 kattan fazla yükselerek saf madde bazında 4 bin tonun üzerine çıktığı kaydedildi.

Kokain üretiminde kullanılan koka ekim alanının 2024'te yüzde 2 artarak 385 bin 100 hektara yükseldiği belirtilen raporda, küresel afyon üretiminin 2025'te 2 bin 100 ton, eroin üretiminin ise 194 ila 206 ton seviyesinde gerçekleştiği bildirildi.

Afyon üretiminde kullanılan haşhaş ekim alanının ise 2025'te 113 bin 800 hektar olduğu aktarıldı.

Organize suç örgütlerinin Batı ve Orta Avrupa, Kuzey Amerika ve Okyanusya'daki geleneksel pazarların yanı sıra Afrika ve Asya'da da yeni pazarlar oluşturmaya çalıştığı, Afrika ve Asya'daki bazı ülkelerde ele geçirilen kokain miktarının 2020-2024 döneminde dünya genelinde en hızlı artışı gösterdiği ifade edildi.

Esrar kullanımı son 10 yılda yüzde 40 arttı

Raporda, esrar üretimi, kaçakçılığı ve kullanımının son yıllarda önemli değişim gösterdiği, bunun özellikle bazı ülkelerde esrarın yasallaştırılması veya suç olmaktan çıkarılması yönündeki politikalarla bağlantılı olduğu değerlendirildi.

Esrar kullanan kişi sayısının son 10 yılda yüzde 40 artarak 256 milyona ulaştığı, 2024'te güvenlik güçlerince ele geçirilen esrar miktarının da tarihi seviyeye ulaştığı aktarıldı.

Kuzey Amerika'nın, giderek daha fazla bölgeye esrar tedarik eden bir kaynak haline geldiğine işaret edilen raporda, 2015-2024 döneminde Kuzey Amerika dışındaki 57 ülke veya bölgede ele geçirilen esrarın kaynağı olarak bu bölgeyi gösterdiği bildirildi.

En fazla ele geçirilen uyuşturucu esrar oldu

Raporda, 2024'te güvenlik güçlerince ele geçirilen uyuşturucu miktarlarına da yer verildi.

Buna göre, dünya genelinde 2024'te 9 bin 33 ton esrar, 2 bin 439 ton kokain, 1082 ton esrar reçinesi, 487 ton metamfetamin, 320 ton farmasötik opioid, 319 ton afyon, 56 ton diğer amfetamin türleri, 51 ton eroin, 41 ton amfetamin, 21 ton ekstazi ve 6 ton morfin ele geçirildi.

Bir önceki yıla kıyasla ele geçirilen kokain miktarı yüzde 12, ekstazi yüzde 13, amfetamin yüzde 17, diğer amfetamin türleri ise yüzde 53 arttı.

Aynı dönemde ele geçirilen morfin miktarı yüzde 60, afyon yüzde 32, eroin yüzde 11 ve esrar reçinesi yüzde 12 azaldı.

63 milyon kişi uyuşturucu kullanım bozukluğundan muzdarip

Raporda, 2024'te 63 milyon kişinin uyuşturucu kullanım bozukluğundan muzdarip olduğu bildirildi.

Uyuşturucu kullanım bozukluğu olan çoğu kişinin tedavi görmediğine dikkat çekilen raporda, 2024'te, uyuşturucu kullanım bozukluğu olan her 12 kişiden birinin uyuşturucu tedavisi gördüğü kaydedildi.

Uyuşturucu güvenliği de tehdit ediyor

Raporda, uyuşturucu kullanımının yalnızca halk sağlığı açısından değil, suç, aile içi şiddet, toplumsal güvenlik ve sosyal istikrar açısından da ciddi sonuçlar doğurduğu belirtildi.

Yoksulluk, evsizlik, ruh sağlığı sorunları ile tedavi ve sosyal hizmetlere erişim eksikliğinin uyuşturucu kullanımını artıran temel etkenler arasında gösterildiği raporda, bu alanlarda yapılacak yatırımların önleme çalışmalarında önemli rol oynayacağına işaret edildi.

UNODC İcra Direktörü Monica Juma da rapora ilişkin değerlendirmesinde, piyasada benzeri görülmemiş sayıda yeni uyuşturucu türünün ortaya çıktığı uyarısında bulunarak, bazı maddelerin geçmişe kıyasla daha güçlü ve daha tehlikeli hale geldiğini ifade etti.

Juma, uyuşturucu kaçakçılığı ağlarının ekonomileri bozduğunu, toplumlarda güvensizlik ve şiddeti artırdığını belirterek, organize suç örgütleriyle mücadelede caydırıcılık tedbirlerinin güçlendirilmesi, istihbarat paylaşımının artırılması, ortak operasyonların yaygınlaştırılması ve önleme ile tedavi hizmetlerine daha fazla yatırım yapılması çağrısında bulundu.