Afrika İhracat-İthalat Bankası (Afreximbank) ile Afrika Petrol Üreticileri Örgütü (APPO), Nijerya'nın başkenti Abuja'da yapılan ilk genel kurulda Africa Energy Bank'ı resmen kurdu. 5 milyar dolar yetkilendirilmiş sermayeyle yola çıkan banka, kıtanın petrol, gaz ve daha geniş enerji sektöründeki büyüyen finansman açığını kapatmayı amaçlıyor. İlk başkanlığa Helmy Ghazi atandı ve ilk yönetim kurulu oluşturuldu.
Semafor'un aktardığına göre Afrika ülkeleri bu yıl küresel enerji fiyatlarındaki sert artıştan ağır biçimde etkilendi; bu durum kamu bütçelerini zorladı ve birçok ülkeyi yeni petrol ve gaz sahaları geliştirmeye ya da yerel rafineriler kurmaya yöneltti. Ancak planlanan proje dalgası, borçlanma maliyetlerinin ve altyapı harcama ihtiyacının arttığı bir döneme denk geliyor.
5 milyar dolarlık yetkilendirilmiş sermaye
Bankanın gerekçesi de bu: birçok büyük Batılı kredi veren fosil yakıt projelerinin finansmanından çekilirken petrol ve gaz Afrika'nın enerji sistemlerinin merkezinde kalmaya devam ediyor. Kurucuların resmî mesajı ise Africa Energy Bank'ın Afrika hükümetlerinin kendi enerji geleceklerini güvence altına alma kararlılığını yeniden teyit ettiği yönünde
5 milyar dolarlık yetkilendirilmiş sermaye, Afreximbank ve APPO'nun tahmin ettiği yıllık 200 milyar dolarlık yatırım ihtiyacının yaklaşık yüzde 2,5'ine denk geliyor. OilPrice da aynı noktaya dikkat çekerek, 5 milyar dolarlık tutarın kıtanın enerji talebindeki artışı karşılamak için gereken yüzlerce milyar dolarla kıyaslandığında çok sınırlı kaldığını vurguluyor. Bankanın 120 milyar dolarlık varlık büyüklüğü hedefi ise ancak hükümetlerden, ulusal petrol şirketlerinden, mali kuruluşlardan ve özel yatırımcılardan sermaye çekebilirse ulaşılabilir görünüyor.
Ne finanse edecek, nasıl çalışacak?
Banka bağımsız, ulusüstü ve pan-Afrikan bir kurum olarak tasarlandı. Kaynaklarını hükümetler, ulusal petrol şirketleri, finans kuruluşları ve özel yatırımcılardan toplamayı planlıyor. Proje finansmanının ötesinde hedefleri arasında sektördeki Afrika payını artırmak, yakıt ithalatına bağımlılığı azaltmak ve kıta içi enerji ticaretini güçlendirmek yer alıyor.
Finansman alanı, keşif ve üretimden rafineri ve dağıtıma kadar enerji değer zincirinin tamamını kapsıyor. Kurucular ayrıca artan enerji yatırımını daha hızlı sanayileşme ve yapay zekâ gibi yeni teknolojilerden yararlanma imkânıyla ilişkilendiriyor.
Eleştriler ve belirsizlikler
Kuruluş uzun sürdü. Reuters, Şubat 2025'te bankanın 2025 ortasında açılmasının hedeflendiğini ve Güney Afrika'nın APPO üyesi olmamasına rağmen katılma ilgisi gösterdiğini bildirmişti. Bir Substack analizi ise sürecin dört yılı aşkın sürdüğünü ve lansman tarihinin sürekli ertelendiğini not ediyor.
Aynı analizde Kenyalı enerji uzmanı Joab Okanda, bankanın önceliklerinin yanlış belirlendiğini savunuyor ve 5 milyar dolarlık tutarın yalnızca Doğu Afrika Ham Petrol Boru Hattı'nın maliyetine eşit olduğuna dikkat çekiyor. Aynı kaynak, bankanın gerçek bir kuruma dönüşüp dönüşmeyeceğini gösterecek dört ölçüt sıralıyor: sermayenin ne kadarının fiilen ödendiği, hissedarların kimler olduğu, finansmanın petrol, gaz ve temiz enerji arasında nasıl bölüneceği ve başka kredi verenlerin projelere katılıp katılmayacağı.
Türkiye gündemiyle kesişen nokta: COP31
Bankanın kuruluşu, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31'in açılışından kısa süre önce geldi. COP31, 9-20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya Expo Merkezi'nde yapılacak. Bankanın ağırlıklı olarak petrol ve gaz projelerine odaklanması, konferans öncesinde kıtanın enerji ve iklim önceliklerine dair tartışmayı canlandırabilir.
