Birleşmiş Milletler Filistinli Mültecilere Yardım ve Bayındırlık Ajansı (UNRWA), Gazze Şeridi'nde soykırımcı İsrail bombardımanı ve tahliye emirleri nedeniyle zarar gören merkezlerinden milyonlarca tarihî belge ve mülteci kaydının kurtarılması için Filistinli çalışanları tarafından gerçekleştirilen tehlikeli operasyonun ayrıntılarını açıkladı. Ajans, işgal altındaki Kudüs'te bulunan arşivini korumaya yönelik çalışmaların yanı sıra yaklaşık 30 milyon tarihî kaydı dijital ortama aktarmayı başardığını duyurdu.
UNRWA, destekçilerine gönderdiği mesajda, Filistinli çalışanlarından oluşan küçük bir ekibin Gazze'ye yönelik savaşın ilk yılında son derece tehlikeli bir görev üstlendiğini bildirdi. Çalışanların, 1948 Nekbesi'ne kadar uzanan ve Filistinli mülteci ailelerin nesiller boyunca yaşadıkları hayatı ve kökenlerini belgeleyen tarihî kayıtları kurtarmak için harekete geçtiği belirtildi.
Söz konusu belgeler arasında mültecilerin orijinal kayıt kartları, doğum ve evlilik belgeleri, Filistinli ailelerin isimlerini, sürgün edildikleri kasaba ve köyleri gösteren kayıtlar bulunuyor.
Bu belgeler, Filistinli ailelerin kökenlerini takip etmek ve ulusal hafızalarını korumak açısından telafisi mümkün olmayan tarihî bir kaynak niteliği taşıyor.
UNRWA, merkezlerinin bombardıman ve yıkıma maruz kalmasının arşivin tamamen kaybolması tehlikesini doğurduğu uyarısında bulundu. Ajans, söz konusu arşivin yalnızca idari bir belge koleksiyonu olmadığını, Filistin halkının zorla yerinden edilmesini ve köylerinden, kasabalarından koparılan ailelerin tarihini belgeleyen ortak bir hafıza olduğunu vurguladı.
Gazze'nin kuzeyine üç kez ölüm tehlikesi altında gittiler
UNRWA, Filistinli çalışanlarının devam eden bombardımana ve halkı güneye göçe zorlayan İsrail tahliye emirlerine rağmen Gazze kentindeki hasar görmüş merkezine üç kez döndüğünü açıkladı. Çalışanların bu ziyaretlerde geriye kalan tarihî belgeleri kurtarmaya çalıştığı belirtildi.
Açıklamaya göre çalışanlar, kayıtları toplayarak siyah plastik torbalara yerleştirdi ve tehlikeli güzergâhlardan taşıdı. Ardından diğer UNRWA çalışanları, belgelerin Gazze Şeridi dışına çıkarılarak güvenli bir yere ulaştırılması için aylar boyunca çalışma yürüttü.
Ajans, gerçekleştirilen operasyonun yalnızca kâğıt ve idari dosyaların kurtarılmasından ibaret olmadığını, Filistinli mülteci nesillerinin tarihini ve Nekbe sırasında zorla göç ettirildikleri köylerle kasabalarına ilişkin bilgileri koruma mücadelesi olduğunu belirtti.
İşgal altındaki Kudüs'teki arşiv de koruma altına alındı
UNRWA, Gazze'deki çalışmaların yanı sıra işgal altındaki Kudüs'te bulunan arşivinin bir bölümünü korumak amacıyla da ayrı bir operasyon gerçekleştirdiğini açıkladı.
Ajansın merkezine yönelik saldırılar ve merkezin kapatılması yönündeki tehditler nedeniyle çalışanların tarihî belgeleri güvenli bir yere taşıdığı bildirildi. Bu adımın, belgelerin zarar görmesini veya tamamen kaybolmasını önlemeyi amaçladığı ifade edildi.
UNRWA, Gazze ve Kudüs'teki çalışanlarının bu kayıtları tehdit eden tehlikenin farkında olduğunu vurgulayarak belgelerin yalnızca yazılı bilgilerden ibaret olmadığını; Filistinli ailelerin isimlerini, anılarını ve nesiller boyunca aktarılan hikâyelerini taşıdığını kaydetti.
Dijital arşivde 30 milyon tarihî kayıt bulunuyor
UNRWA, Filistinli mültecilerin tarihî mirasını korumaya yönelik çalışmaları kapsamında bugüne kadar yaklaşık 30 milyon kaydı dijital ortama aktarmayı başardığını duyurdu.
Belgelerin bozulmasını ve kaybolmasını önlemeyi, aynı zamanda gelecek nesillerin erişimine sunmayı amaçlayan dijital arşiv projesinin devam ettiği belirtildi.
Kayıtların bir bölümünün Nekbe'nin hemen sonrasındaki yıllara dayandığı, bunlar arasında 1950 yılında Filistinli mültecilerin sayımının ardından oluşturulan temel kayıt kartlarının da bulunduğu aktarıldı.
Ajans, geliştirilmekte olan dijital arşiv sayesinde Filistinli ailelerin kendi kökenlerini takip edebileceğini ve atalarının zorla yerlerinden edilmeden önce yaşadıkları yerleri öğrenebileceğini bildirdi. Projenin, aile hafızasının korunmasına ve yeni nesillerin kökenleriyle bağlarının güçlendirilmesine katkı sağlaması hedefleniyor.
UNRWA, dijitalleştirme projesinin henüz tamamlanmadığını ve tarihî belgelerin korunması için çalışmaların sürdüğünü belirtti.
Ajans, sorumluluğunun mültecilere insani yardım ve temel hizmetler sunmakla sınırlı olmadığını, aynı zamanda Filistinlilerin kimliğini, tarihî hafızasını ve kültürel mirasını gelecek nesillere aktarmayı da kapsadığını vurguladı.
Gerçekleştirilen kurtarma operasyonu, Gazze'ye yönelik savaşın yol açtığı yıkımın yalnızca Filistinlilerin hayatlarını, evlerini ve mülklerini değil, ailelerinin ve toplumlarının tarihini belgeleyen kayıtları da tehdit ettiğini ortaya koyuyor. Söz konusu belgeler, Filistinli ailelerin kendi topraklarıyla, köyleriyle ve kasabalarıyla tarihî bağlarını kanıtlayan önemli bir miras niteliği taşıyor.
