İran'da yıllık enflasyon mayıs ayında yüzde 77,2'ye yükselerek İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana görülen en yüksek seviyeye ulaştı. Resmi veriler, ABD ve İsrail ile yaşanan gerilimin gölgesindeki ülkede ekonomik krizin derinleştiğini ortaya koydu.
İran Merkez Bankası tarafından yayınlanan rapor, İranlıların günlük yaşamda uzun süredir hissettiği fiyat artışlarının resmi teyidi olarak değerlendirildi. Rapora göre tüketici fiyat endeksi mayıs ayında geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 77,2 arttı. Enflasyonun yalnızca bir ay içinde yüzde 8,5 yükseldiği belirtildi.
İlaç, taksi ücretleri, tütün ürünleri ve iletişim hizmetleri gibi temel ihtiyaç kalemlerinde ise yıllık fiyat artışı yüzde 113,8'e ulaştı.
"İkinci Dünya Savaşı'ndan beri görülmedi"
İran merkezli özel araştırma kuruluşu Bamdad Ekonomi Araştırmaları Enstitüsü, söz konusu verileri "İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana görülmemiş bir enflasyon oranı" olarak nitelendirdi.
İran Merkez Bankası ise yayımladığı raporda rakamların tarihi boyutuna ilişkin herhangi bir değerlendirmede bulunmadı. İran, son olarak 1942 yılında daha yüksek bir enflasyon yaşamıştı. O dönemde İngiltere ve Sovyetler Birliği'nin ülkeyi işgal etmesi, demiryollarını kontrol altına alması ve gıda tedarik zincirinin bozulması nedeniyle kıtlık ve hiper enflasyon ortaya çıkmıştı. Kötü hasat koşullarıyla birleşen kriz sonucunda açlık ve tifüs salgını binlerce kişinin ölümüne yol açmıştı.
Para biriminde tarihi değer kaybı
Ekonomik krizin en somut göstergelerinden biri de İran para birimi riyalin yaşadığı sert değer kaybı oldu.
2015 yılında 1 ABD doları yaklaşık 32 bin riyal seviyesinde işlem görürken, bugün kurun 1,7 milyon riyalin üzerine çıktığı belirtiliyor. Uzmanlar, para birimindeki hızlı erimenin ithalat maliyetlerini artırarak enflasyonu daha da körüklediğini ifade ediyor.
Yeni protesto endişesi
Ekonomik baskının İran'da geçmişte kitlesel protestolara yol açtığını hatırlatan gözlemciler, mevcut şartların yeni toplumsal hareketlilikleri tetikleyebileceği uyarısında bulunuyor. Aktivist grupların tahminlerine göre, ocak ayında gerçekleşen protestolara yönelik güvenlik operasyonlarında 7 binden fazla kişi hayatını kaybetti.
İran yönetiminin bu nedenle ekonomik sıkıntıların siyasi sonuçlarından endişe duyduğu belirtiliyor.
İranlı siyaset analisti Mohsen Jalilvand, Fararu haber sitesinde yayınlanan değerlendirmesinde, ABD Başkanı Donald Trump ile kalıcı bir anlaşmaya varılamaması halinde yeni protestoların gündeme gelebileceğini söyledi.
Celilvend, "Trump İran'la resmi bir barış anlaşması imzalamazsa, ekonomik ve sosyal şartlar nedeniyle yaz sonuna kadar ocak ayındakine benzer olaylar görebiliriz" ifadelerini kullandı.
Savaş ve yaptırımlar ekonomiyi vurdu
Haberde, bu yıl gerçekleşen hava saldırılarının İran ekonomisi üzerinde ciddi hasara yol açtığı belirtildi.
Özellikle enerji altyapısı ve işletmelerin zarar gördüğü, bunun yanında ABD'nin İran petrol ihracatına yönelik baskılarının sürdüğü kaydedildi.
İran'ın en önemli döviz kaynaklarından biri olan petrol satışlarının sekteye uğraması ve ticari faaliyetlerdeki yavaşlama nedeniyle vergi gelirlerinde de düşüş yaşandığı ifade edildi.
Pezeşkiyan: Daha yüksek fiyatlarla karşılaşacağız
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan da mayıs ayında yaptığı açıklamada ekonomik sıkıntıların sürebileceği uyarısında bulunmuştu.
Pezeşkiyan, "Kesinlikle daha yüksek fiyatlarla karşılaşacağız. Savaş halindeyiz ve bu zorlukları kabul etmek zorundayız" ifadelerini kullanmıştı.
Uzmanlar, enflasyonun mevcut seviyelerde kalması halinde İran ekonomisinin önümüzdeki aylarda daha ağır bir baskı altında kalabileceğini değerlendiriyor.
Kaynak: Mepa News, The New Arab