Palestine Chronicle’nin analizi:
Savaşın başlamasının üzerinden bir ay geçtikten sonra, Batılı, İranlı ve bağımsız savunma kaynaklarından elde edilen raporlar tutarlı bir askeri tabloya işaret ediyor: İran'ın hava savunma ağı zayıflatılmış durumda, ancak operasyonel kalmaya devam ediyor.
Doğrulanan olaylar arasında, Reuters ve Washington Post'un bildirdiğine göre 3 Nisan'da İran üzerinde bir ABD savaş uçağının kaybedilmesi, daha önce bir F-35'in hasar görmesi ve İran toprakları üzerindeki operasyonlar sırasında MQ-9 insansız hava araçlarının tekrar tekrar kaybedilmesi yer alıyor.
Bu gelişmeler, ABD uçaklarının tamamen izin verilen bir ortamda değil, tartışmalı koşullar altında faaliyet göstermeye devam ettiğini göstermektedir.
Aynı zamanda, ACLED gibi çatışma izleme kuruluşları tarafından derlenen veriler, savaşın ilk aşamasında yüzlerce İran hava savunma sisteminin hedef alındığını göstermektedir. Bununla birlikte, daha sonraki savaş alanı faaliyetleri, işlevsel bir savunma sistemini sürdürmek için yeterli kapasitenin hayatta kaldığını düşündürmektedir.
İran Hava Savunma Sisteminin Yapısı Nedir?
İran'ın hava savunması, koordineli bir şekilde çalışan uzun, orta ve kısa menzilli bileşenlerden oluşan katmanlı bir sistem olarak yapılandırılmıştır.
En üst seviyede ise, uçakları, insansız hava araçlarını ve seyir füzelerini etkisiz hale getirmek üzere tasarlanmış, yerli üretim uzun menzilli karadan havaya füze sistemi Bavar-373 yer alıyor.
Savunma kaynakları, sistemin faz dizili radar ve Sayyad serisi önleyici füzeler kullandığını ve VietBao gibi bölgesel savunma yayın organlarında yer alan teknik genel bakışlara göre 200 kilometreyi aşan bir operasyonel menzile sahip olduğunu belirtiyor.
Orta katman, aynı anda birden fazla hedefi takip edebilen ve orta menzildeki uçakları etkisiz hale getirebilen Khordad-15 gibi sistemleri içerir. Global Defense Corp tarafından yayınlanan analizde, bu sistemin daha kısa mesafelerde düşük görünürlüğe sahip hedefleri etkisiz hale getirebildiği ve uzun menzilli sistemleri tamamladığı belirtiliyor.
Daha düşük irtifalarda İran, Tor tipi önleyici füzeler ve diğer mobil üniteler de dahil olmak üzere kısa menzilli sistemler ve nokta savunma platformları kullanarak örtüşen kapsama alanları oluşturuyor.
Bu katmanlı yapılandırma, diğer katmanlar bozulsa bile farklı katmanların işlevsel kalmasını sağlar.
Sistem nasıl entegre ediliyor?
İran'ın hava savunma sistemi, birbirinden bağımsız birimler yerine bir ağ olarak çalışmaktadır.
Savaş öncesi uydu görüntü analizleri ve savunma raporları, İran'ın S-300 gibi Rus yapımı sistemleri yerli üretim platformlarla birlikte entegre ettiğini gösteriyordu.
Defense Security Asia'ya göre, bu durum, tek bir operasyonel çerçeve içinde birden fazla teknoloji neslini birleştiren hibrit bir mimari oluşturdu.
Bu entegrasyon, radar frekanslarında, izleme yöntemlerinde ve angajman profillerinde çeşitliliğe olanak tanır. Ayrıca, tek bir sisteme veya komuta yapısına olan bağımlılığı azaltarak, bastırma çabalarını zorlaştırmayı önler.
Hedefler Nasıl Tespit Edilir?
Tespit yöntemleri, geleneksel radarın ötesine uzanıyor gibi görünüyor.
Modern hayalet uçaklar, radar görünürlüğünü azaltacak şekilde tasarlanmıştır ancak diğer sinyaller aracılığıyla tespit edilebilir kalırlar.
Savunma raporları ve teknik analizler, İran'ın hava hedeflerini tespit etmek için radar, kızılötesi ve elektro-optik sistemlerin bir kombinasyonunu kullandığını göstermektedir.
İran'ın radar ağına ilişkin teknik genel bakışlar, ısı izlerini ve emisyonları tanımlayabilen pasif tespit sistemlerinin kullanımını açıklamaktadır. Bu sistemler daha düşük elektromanyetik çıkışla çalıştıkları için karıştırmaya ve elektronik savaşa karşı daha az savunmasızdırlar.
Bu çok yöntemli yaklaşım, tespit zorluklarını ortadan kaldırmasa da, etkileşim için yeterli aralıklı izleme olasılığını artırır.
Sistem ilk saldırılara nasıl dayandı?
Operasyonun başlarında, ABD ve İsrail yetkilileri İran'ın hava savunmasının önemli bir bölümünün etkisiz hale getirildiğini veya tamamen "imha edildiğini" belirtmişti. ACLED tarafından derlenen çatışma verileri, açılış aşamasında 200'den fazla sistemin hedef alındığını gösteriyordu.
Ancak, savaş alanındaki faaliyetlerin devam etmesi, sistemin işlevselliğini koruduğunu göstermektedir.
İran'ın hava savunmasının hayatta kalması, dağılım ve sistem tasarımına bağlı görünüyor.
İran'ın ağı, merkezi bir altyapıya dayanmak yerine, mobil fırlatma rampaları ve dağıtılmış radar ünitelerini içeriyor. Bu, komuta ve kontrol noktalarını hedef alan takip saldırılarına karşı savunmasızlığı azaltıyor.
Army Technology tarafından yayınlanan savunma analizine göre, ağda bozulmalar yaşanmış olsa da tamamen çökmemiş, bu da yapısal dayanıklılığı gösteriyor.
Hareketlilik Ne Gibi Bir Rol Oynuyor?
Hareketlilik, operasyonel açıdan kilit bir faktördür.
İran hava savunma sistemleri genellikle mobil platformlara monte edilmiştir; bu da tespit edildikten veya angajmana uğradıktan sonra yer değiştirmelerine olanak tanır. Bu durum, sabit mevzileri izlemeye ve imha etmeye dayanan bastırma stratejilerinin etkinliğini azaltır.
Army Recognition'ın aktardığına göre, Bavar-373-II gibi sistemlerdeki iyileştirmelere ilişkin son raporlar, fırlatma rampalarının bağımsız olarak çalışabilmesiyle birlikte artan özerkliğe işaret ediyor. Bu durum, merkezi koordinasyona olan bağımlılığı daha da azaltıyor ve hayatta kalma olasılığını artırıyor.
Hareketlilik, sistem konumlarının sık sık değişebilmesi nedeniyle hedeflemede belirsizliğe de katkıda bulunur.
Yedeklilik Performansı Nasıl Etkiler?
İran'ın sistemi, birden fazla katmanda yedeklilik içeriyor.
Eski Sovyet dönemi platformları da dahil olmak üzere daha eski sistemler, daha yeni yerli sistemlerle birlikte çalışmaya devam ediyor. Bu eski platformlar daha az gelişmiş olsa da, genel sistem yoğunluğuna katkıda bulunuyorlar.
Forum for Maritime Security gibi yayın organları tarafından yayımlanan bölgesel savunma değerlendirmelerinde, bu fazlalığın potansiyel hedef sayısını artırdığı ve bastırma çabalarını zorlaştırdığı belirtiliyor.
Sonuç olarak, bireysel sistemlerin yetenekleri sınırlı olsa bile, savunma faaliyetlerinin hacmi artar.
Hangi harici teknolojiler kullanılıyor?
İran'ın hava savunma mimarisi hem yerli hem de yabancı bileşenler içermektedir.
Yerli sistemlere ek olarak, raporlar Rus menşeli platformların ve bazı durumlarda Çin tasarımı teknolojilerin entegrasyonuna işaret ediyor. Spherical Insights tarafından yayınlanan sektör analizi, bu tür bir melezleşmenin sistem davranışında ve teknik özelliklerinde çeşitlilik yarattığını belirtiyor.
Bu çeşitlilik radar kapsama alanını, füze güdümünü ve sistemler arası birlikte çalışabilirliği etkileyerek ağı daha az tahmin edilebilir hale getiriyor.
Bu durum, bir ABD savaş uçağının düşürülmesine nasıl yol açmış olabilir?
Mevcut veriler, bilinen sistem yeteneklerine dayanarak makul bir operasyonel sıralama oluşturulmasına olanak tanır.
Tespit, radar ve pasif sistemlerin bir kombinasyonu yoluyla gerçekleşmiş olabilir.
VietBao'nun da aralarında bulunduğu İran hava savunma sistemlerine ilişkin teknik raporlarda belirtildiği gibi, kızılötesi ve elektro-optik sistemler gibi pasif sensörler, radar görünürlüğünün azaldığı durumlarda bile ısı izleri veya emisyonlar yoluyla uçakları tespit edebiliyor.
Hedef tespit edildikten sonra, izleme işlemi, örtüşen kapsama alanlarında çalışan entegre radar ağları veya kısa menzilli sistemler aracılığıyla sürdürülebilir.
Global Defense Corp tarafından yapılan analizde açıklanan Khordad-15 gibi orta menzilli sistemler, birden fazla hava hedefini etkisiz hale getirmek üzere tasarlanmıştır ve diğer sensörlerle birlikte çalışabilir.
Çatışma muhtemelen mobil platformlardan fırlatılan karadan havaya füzelerle gerçekleştirilecektir. Dağıtılmış fırlatma rampalarının kullanımı, karşı saldırılara karşı savunmasızlığı azaltır ve birden fazla pozisyondan çatışmaya olanak tanıyarak başarılı bir vuruş olasılığını artırır.
Ek faktörler arasında elektronik savaş koşulları, hava sahasında birden fazla tehdidin bulunması ve uzun süreli operasyonların zaman içindeki kümülatif etkisi yer alabilir. Air & Space Forces Magazine ve diğer savunma yayın organlarının haberlerine göre, gelişmiş uçaklar bile çekişmeli ortamlarda tekrar tekrar operasyon yaparken risk altında kalabilir.
Bir araya getirildiğinde, bu unsurlar -çok katmanlı tespit, entegre takip, mobil fırlatma sistemleri ve örtüşen angajman bölgeleri- günümüz savaş alanı koşullarında gelişmiş uçakların düşürülmesi veya hasar görmesinin gerçekleşebileceği bir çerçeve sunmaktadır.