ABD Başkanı Donald Trump, ABD ile İran arasında olası bir anlaşmanın “büyük ölçüde müzakere edildiğini” belirtti. Anlaşma sağlanırsa, neredeyse üç aydır süren bölgesel çatışmaya son verebilir.

Piyasalar Pazartesi sabahı bir anlaşma olasılığı karşısında iyimser bir hava sergiledi; Brent ham petrol fiyatları varil başına 97 dolara gerileyerek yaklaşık yüzde 6 düştü.

Anlaşmanın tüm şartları kamuoyuna açıklanmadı, ancak şu ana kadar bildiklerimiz şunlar:

Anlaşma neleri içerecek?

Axios'un aktardığı bir ABD'li yetkiliye göre, Tahran ve Washington, 60 günlük ateşkes uzatmasıyla başlayacak bir anlaşmayı imzalamaya çok yakın.

Bu süre zarfında, dünya ham petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazının beşte birinin geçtiği dar su yolu olan Hürmüz Boğazı yeniden açılacaktır.

Boğazdan geçiş için herhangi bir geçiş ücreti alınmayacak ve İran, su yolunun yakınlarına döşediği mayınları temizleyecektir.

Bu mayınlar temizlendiğinde ABD, son haftalarda uyguladığı İran limanlarına yönelik ablukayı kaldıracaktır.

İran'ın da bu iki ay boyunca petrol satmasına izin verilecek ve böylece ABD yaptırımları geçici olarak aşılmış olacak. Amerikalı yetkili Axios'a, bunun İran ekonomisine fayda sağlayacağı gibi, küresel petrol piyasaları üzerindeki baskıyı da hafifleteceğini söyledi.

Taraflar daha sonra bu süreyi İran'ın nükleer programı üzerine müzakere etmek için kullanacak.

Kalıcı ateşkes konusundaki daha geniş kapsamlı görüşmelerin bir parçası olarak İran, dünya çapındaki varlıklarının derhal serbest bırakılmasını ve yaptırımların kalıcı olarak hafifletilmesini istiyor.

ABD'li yetkili, bu tür tavizlerin ancak Tahran'ın “somut tavizler” vermesi halinde verilebileceğini söyledi.

Peki ya İran'ın nükleer programı?

Kaynaklar Axios’a, iki taraf arasında henüz mutabakat sağlanmamış olan mutabakat metninin taslağında İran’ın hiçbir zaman nükleer silah peşinde koşmayacağına dair bir taahhüt yer aldığını bildirdi.

Tahran’ın böyle bir şartı kabul ettiğine dair herhangi bir kanıt bulunmamaktadır.

Taslakta ayrıca İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini askıya alma ve mevcut yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunu ortadan kaldırma konularında müzakere yapacağı belirtilmektedir.

Bir ABD'li yetkili Washington Post'a, önümüzdeki iki ayın böyle bir nükleer anlaşma için “mekanizmanın” tartışılmasına ayrılacağını söyledi.

İranlı bir yetkili ise Post'a, anlaşma taslağının bir nükleer anlaşma içermediğini, bunun yerine nükleer meselenin daha sonraki bir tarihte müzakere edileceğine dair bir taahhüt içerdiğini belirtti.

Trump nasıl tepki gösterdi?

Hafta sonu boyunca Trump, anlaşma ve savaşın kendisi konusunda siyasi yelpazenin her iki kanadından ABD'li milletvekillerinin eleştirilerine maruz kaldı.

Trump, kötü anlaşmalar yapmadığını belirterek yanıt verdi.

Trump, Truth Social'da “İran'la bir anlaşma yaparsam, bu Obama'nın yaptığı gibi değil, iyi ve düzgün bir anlaşma olacak” diye yazdı.

“Hiçbir şey bilmedikleri bir konu hakkında eleştiri yapan kaybedenleri dinlemeyin. Bu sorunu yıllar önce çözmüş olması gereken benden öncekilerin aksine, ben kötü anlaşmalar yapmam!”

Pazartesi günü ilerleyen saatlerde, müzakerelerin “iyi bir şekilde ilerlediğini” belirtti ve daha fazla ülkenin İbrahim Anlaşmaları’na katılmasını istediğini ekledi.

Trump, Cumartesi günü İran’a karşı savaşı sona erdirme çabaları hakkında görüştüğünü söylediği liderlerin bulunduğu ülkeleri sıraladı.

“Bu çok karmaşık bulmacayı bir araya getirmek için ABD'nin yaptığı onca çalışmanın ardından, tüm bu ülkelerin en azından eşzamanlı olarak Abraham Anlaşmaları'nı imzalaması zorunlu olmalıdır” dedi.

“Söz konusu ülkeler Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri (zaten üye!), Katar, Pakistan, Türkiye, Mısır, Ürdün ve Bahreyn'dir (zaten üye!)”

İbrahim Anlaşmaları, Trump'ın 2020'deki ilk döneminde aracılık ettiği İsrail ile normalleşme anlaşmalarını ifade ediyor. Anlaşmalar BAE, Bahreyn, Fas ve Sudan tarafından imzalandı.

Trump'ın bahsettiği ülkelerden ikisi, Ürdün ve Mısır, hâlihazırda İsrail ile ilişkileri var.

İran ne dedi?

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bagai Pazartesi günü yaptığı açıklamada, Tahran ve Washington’un olası bir mutabakat zaptı kapsamında görüşülen çeşitli konularda bir sonuca vardıklarını söyledi.

Ancak Bagai, bunun İran’ın herhangi bir anlaşmayı imzalamaya yakın olduğu şeklinde yorumlanmaması gerektiğini vurguladı.

Bagai, İran'ın mevcut müzakerelerinin nükleer meselelere değil, savaşın sona erdirilmesine odaklandığını belirtti.

Ayrıca, ABD'li yetkililer arasındaki tutum değişikliklerinin bir anlaşmaya varma çabalarını zorlaştırmaya devam ettiği yönündeki Tahran'ın endişesini yineledi.

Kaynak: MEE