Kapitalizmin önlenemez çöküşü –4
Siyah Kuğu Paradoksu: Sistemsel Kırılganlığın "Beklenmedik" İlamı
- Yanılsama: Geleceğin, geçmiş verilerin bir uzantısı olduğu varsayılır.
- Gerçek: Siyah Kuğu, geleceğin ipotek altına alınamayacağını hatırlatan fıtrî bir tokattır. Riba ile "sabitlenen" gelecek, Siyah Kuğu ile "parçalanır".
Özet
Serinin ilk iki makalesinde ribanın kapitalizmin kurucu mantığı olduğu , borcun matematiksel imkansızlığı nedeniyle "tekil çıkış açmazının" kaçınılmazlığı ve bu kriz mekaniğinin küresel rezerv paranın sahibi olan merkez ekonomiler için dahi geçerli olduğunu belirtmiştik.Üçüncü makalede ise birikimleri değerinin yalnızca ‘’ortak ilgi’’ çerçevesinde kayıtlı olduğu ve bunun sanal bir mutabakat çerçevesinde sürebildiğini ortaya koymuştuk. Bu makale ise; ribaya dayalı borç düzeninin neden her zaman bir "Siyah Kuğu" (beklenmedik, etkisi devasa ve geriye dönük rasyonalize edilen olay) ile sarsılmaya mahkum olduğunu incelemektedir. Çalışma, Siyah Kuğu'nun sistem dışı bir kaza değil; borçla şişirilmiş, haber akışına aşırı duyarlı ve likidite açmazına hapsolmuş bir mimarinin istatistiksel zorunluluğu olduğunu savunur.
Siyah Kuğu: Bir "Kaza" mı, Yoksa Bir "Sonuç" mu?
Finansal piyasalarda krizler genellikle "öngörülemeyen" dışsal şoklara (pandemi, jeopolitik kırılma, teknolojik çöküş) bağlanır. Ancak ribaya dayalı sistemde Siyah Kuğu, dışarıdan gelen bir meteor değil; sistemin kendi ağırlığı altında oluşan bir çatlaktır.
- Kırılganlık Birikimi: Borç stoku sürekli yukarı yönlü bir grafik izledikçe , sistem en küçük bir sarsıntıya karşı "yüksek duyarlılık" geliştirir.
- Tetikleyici Önemsizliği: Borcun eksiksiz geri dönüşünün imkansız olduğu bir yapıda, Siyah Kuğu'nun ne olduğu (tetikleyici) önemsizleşir; önemli olan, sistemin artık herhangi bir haberi "çıkış işareti" olarak okumaya hazır olmasıdır.
"Beklenmedik" Olanın Matematiği: Tekil Çıkışın Kitleselleşmesi
Siyah Kuğu'yu yıkıcı kılan, onun nadirliği değil, sistemin "eşzamanlı çıkış" davranışını kaldıramayacak şekilde tasarlanmış olmasıdır.
- Normal zamanlarda sistem, "erken çıkanların" yükünü "geç kalanların" üzerine yıkarak çalışır.
- Siyah Kuğu anında ise haber akışı tüm aktörlere aynı anda "erken çık" çağrısı yapar.
- Herkes aynı anda kapıya yöneldiğinde, rezerv para statüsü veya mali disiplin söylemleri anlamını yitirir; "tekil çıkış açmazı" küresel bir felakete dönüşür.
Geleceğin Tahakkümü ve Tahmin Yanılsaması
Riba, geleceği bugüne bağlayarak insan üzerinde zaman yoluyla tahakküm kurmaktır. Kapitalizm, bu tahakkümü sürdürmek için "risk yönetimi" ve "gelecek projeksiyonları" gibi araçlar kullanır.
- Yanılsama: Geleceğin, geçmiş verilerin bir uzantısı olduğu varsayılır.
- Gerçek: Siyah Kuğu, geleceğin ipotek altına alınamayacağını hatırlatan fıtrî bir tokattır. Riba ile "sabitlenen" gelecek, Siyah Kuğu ile "parçalanır".
- Sistem, zamanı paraya dönüştürürken, Siyah Kuğu zamanın doğrusal olmadığını ve kontrol edilemeyeceğini kanıtlar.
Sistemsel Bağışıklığın Çöküşü: Merkez ve Çevrenin Ortak Kaderi
Birinci makalede çevre ekonomilerin döviz likiditesi eksikliği , ikinci makalede ise merkez ekonomilerin "güven şoku" üzerinden nasıl çöktüğünü anlattık.Üçüncü makalede aslında birikimleri sanal olduğunu ifade ettik.
- Siyah Kuğu, bu iki kırılganlığı birleştirir.
- Rezerv para ayrıcalığı, krizin bedelini küresel sisteme yayarak bağışıklığı zayıflatmıştır.
- Bu durum, Siyah Kuğu'nun etkisinin artık lokal kalamayacağı, "merkez kaçamazsa çöküşün küresel olacağı" anlamına gelir.
Sonuç: Siyah Kuğu, Sistemin İlamıdır
Siyah Kuğu, ribaya dayalı borç düzeninin "yanlış bir sistem mimarisi" olduğunun en somut delilidir. Kapitalizm, krizi bir istisna olarak sunsa da Siyah Kuğu, krizin sistemin bizzat işleyiş biçimi olduğunu gösterir.
Riba yasaklandığında hedeflenen, sadece faizin kaldırılması değil; sistemi Siyah Kuğulara karşı bu denli savunmasız bırakan, geleceği bugünden tüketen ve borçla genişleyen o kırılgan mantığın reddedilmesidir. Kapitalizmin önlenemez çöküşü, beklenen bir veriden ziyade, her an gelmesi mukadder olan o "beklenmedik" Siyah Kuğu'nun kanat seslerinde gizlidir.