Yüksek yargı, hâkim ve savcıları ikna edemiyor

27.03.2010 00:40

Reşat Petek

Anayasa değişikliği paketinin açıklanmasından sonra, olumlu-olumsuz çeşitli tepkiler gelmeye başladı.

Anayasa değişikliğine baştan karşı olduğunu açıklayan CHP, partilerine yapılan ziyaret sonrasında benzer görüşlerini tekrarladı. MHP ise teklif paketini inceleyip görüşlerini kamuoyuna aktaracaklarını ancak değişiklik paketinin seçimlerden sonra gündeme getirilmesi düşüncelerinde ısrarlı olduklarını söyledi. BDP ise değişiklik paketine bazı ilavelerle sıcak baktıklarını, genel anlamda olumlu bulduklarını açıkladı. STK'larda da darbe anayasasından demokratik anayasaya geçişin zaruri olduğunu, bu aşamada teklif paketinin toplumun taleplerine tam karşılık olmamakla birlikte çok önemli ve olumlu bir adım olduğu kanaatini paylaşıyorlar.

CHP'den sonra pakete en sert tepkiler yüksek yargıdan geldi. Yargıtay Birinci Başkanlar Kurulu ve Danıştay oybirliğiyle -Yargıtay ve Danıştay üyelerinin oybirliği değil Başkanlar Kurulu'nun oybirliği- değişikliğe karşı olduklarını, HSYK da, Adalet Bakanı ve Müsteşarın katılmadığı toplantı sonunda Başkan Vekili'nin okuduğu bildiri ile tepkilerini ortaya koydu. Tepkilerin detaylarına baktığımızda yüksek yargının eleştirileri mevcut sisteme mi yoksa yapılmak istenen değişikliğe mi diye sorma gereğini duyuyoruz.

Değişikliğin Anayasa'ya aykırı olduğunun ileri sürülmesi sanırım üzerinde durulmayacak bir eleştiri. Adı üstünde anayasa değişikliğinden söz edildiğine, teklif paketi ile Anayasa'nın bazı maddeleri değiştirilmek istendiğine göre salt "anayasaya aykırı" eleştirilerinin espri için söylenmemişse oldukça ciddiye alınmaması gerektiğini söyleyebiliriz.

Şimdi HSYK'nın eleştirilerine bir göz atalım. Mevcut sistemde adalet bakanı ve müsteşar azınlıkta kalmakla birlikte daha etkin iken, müsteşar katılmadığında toplantılar yapılamaz iken, değişiklik ile adalet bakanı, oluşturulan üç daireden hiçbirine katılmıyor. Temsilî bir başkanlığı var. Müsteşar ise kurulun tabii üyesi olarak üç daireden birisinde toplantılara katılıyor. Bağımsızlığı HSYK'dan bakan ve müsteşarın çıkarılması veya etkinliğinin azaltılması olarak düşünenler hangi sistemi tercih etmeli? Yeni HSYK taleplerine daha yakın değil mi?

HSYK'nın ayrı binası, ayrı bütçesi, sekretaryası olmadığı hep eleştirildi. HSYK Başkanvekili de bu yapıyı eleştiriyor. Yani mevcut sistemi eleştiriyor. Değişiklik paketiyle HSYK, bütçesi, binası ve sekretaryasıyla daha bağımsız hale getiriliyor. Hâkim ve savcıların bakanlığıa bağlı adalet müfettişlerince soruşturulması sebebiyle Bakanlığın siyasi baskıları olabileceği eleştirlerini HSYK Başkanvekili yeniden tekrarladı. Teklif edilen sistemle müfettişlerin doğrudan HSYK'ya bağlı olarak teftiş yapmaları, Adalet Bakanlığı ile bağlarının kalmaması, yani teftiş sisteminin daha bağımsız bir yapıya kavuşturulması öngörülüyor. Tam da eleştirileri karşılayan bir yapıya kavuşturuluyor. Adalet Bakanlığı idari personeli ile cumhuriyet savcılarının idari denetimleri için adalet müfettişlerinin görevlerini sürdürmeleri doğrudan yargı ile ilişkili olmadığı halde, adalet müfettişlerinin varlığını eleştirmenin iyiniyetle bağdaştırılması mümkün değil. Her bakanlığın bir teftiş kurulu ve müfettişleri olduğu gibi Adalet Bakanlığı'nın da müfettişleri elbette olacaktır. Önemli olan bu müfettişlerin hâkim ve savcıları yargısal işlemleri açısından denetleyememesidir.

Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan kuvvetler ayrılığı ilkesi yeni düzenleme ile nasıl ihlal ediliyor bunu anlamak da mümkün değil. Yürütmeden daha bağımsız bir HSYK oluşturuluyor. Üyelerin seçiminde ilk derece mahkemelerde görevli hâkim ve savcıların oylarıyla 10 üye seçiliyor. Yüksek mahkeme üyesi olmayan hâkim ve savcılar kendi varlıklarının hatırlanması ve değer verilmesinden son derece memnun. Yargıtay ve Danıştay'ın önerdiği adaylar arasından cumhurbaşkanınca atama işlemi kaldırılıyor, doğrudan seçim benimseniyor. Diğer yandan bundan böyle doğrudan halkın seçeceği cumhurbaşkanınca 4 üyenin seçilmesi hem demokratik meşruiyet, hem bağımsızlık hem de tarafsızlık açısından son derece isabetli bir tercih. Meclis'in üye seçmesinden geri adım atılmasını, uzlaşma adına bir adım atma dışında tasvip etmek mümkün değil.

HSYK Başkanvekili'nin eleştirilerinde yeni yapılanmaya yönelik iki eleştirisi kanımca önemli ve dikkate alınmalı. Bunlardan biri, HSYK kararlarının tamamına yargı yolu yolu açılmalı. Yargı yolunu sadece meslekten çıkarma kararlarıyla sınırlı tutmak, idarenin eylem ve işlemlerinin yargı denetimine tabi olması genel ilkesiyle bağdaşmıyor. İkincisi de teknik bir konu. Anayasa'nın 140. maddesinde hâkimlerin idari yönden Adalet Bakanlığı'na bağlı olduğu kuralının yeni düzenlemeyle çelişmesi sebebiyle kaldırılması gerektiğidir. Bunlar dışında yüksek yargının eleştirilerinin mevcut sisteme yönelik olduğu, değişiklik paketiyle yargı erkinin mevcut halinden geri gittiğine dair somut eleştiri getirmedikleri anlaşılmaktadır. Yüksek yargı, kendi taleplerini de önemli ölçüde karşılayan değişiklik teklifine karşı çıkmalarının gerekçesini, ne hâkim ve savcılara ne de halka açıklayıp ikna etme olanakları bulunmamaktadır.

ZAMAN

  • Yorumlar 0
    Bu yazıya henüz yorum eklenmemiştir.
Yazarın Diğer Yazıları
PANO
KARİKATÜR
Tüm Hakları Saklıdır © 2001 Haksöz Haber | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : 0 212 635 43 75 | Faks : 0 212 631 55 27 | Haber Yazılımı: CM Bilişim