Örtülemeyen Sorunun Görünmeyen Kurbanları

06.04.2010 12:04

Bekir Berat Özipek

“Tarihe baktığımızda büyük adaletsizlikler, o adaletsizliklerin yaşandığı anda görülmüyor” diyordu Taraf’tan Nabi Yağcı geçenlerde. Gerçekten de öyle.Otuzlu yılların Almanya’sında, günlük gazetelerdeki Yahudilere yönelik aşağılayıcı yayınların, örneğin “Filistin’e bedava bilet: ama sadece gidiş” başlıklı ilanların ne kadar ahlaksızca ve utanç verici olduğunu o gün görmek kolay değildi.

Yirminci yüzyılın ikinci yarısında bile Amerika’da siyahlara yönelik resmi ayrımcılık, toplumun çoğunluğunun vicdanında kesin bir biçimde mahkum edilemiyordu. Hatta siyah öğrencilerin üniversiteye sokulmamasını “onların iyiliği için” savunanlar bile vardı. Güney Afrikalı beyaz azınlığın önemli bir kısmı ise 1990’lı yıllarda bile, “bu plaj münhasıran beyaz şahıslar için ayrılmıştır” şeklindeki tabelaların iğrençliğini göremiyordu.

Bir “şey”, bir “zihniyet”, bir “perde”, bir “ruh hali” devreye giriyor ve onlara yaptıklarını meşru gösteriyordu.Nabi Yağcı’nın başka bir bağlamda yaptığı bu son derece isabetli tespit, ülkemizdeki utanç verici başörtüsü yasağı için de tastamam geçerli. Çünkü bir insanın başının zorla açılmasındaki -ve tabii ki zorla örtülmesindeki- haksızlığını görmemek, buradaki adaletsizliği anlamamak ve açıkça karşı çıkmamak için özel bir meşrulaştırma mekanizması gerek.

Öyle bir mekanizma ki, apaçık adaletsizliği örtsün veya ona karşı çıkmayı güçleştirsin.Bizde özellikle okumuş yazmışlar ve kendini “aydın” görenler arasında yaygın bir rahatsızlık bu. Nedeni “dinci” veya dindar algılanma korkusu mu, dini geri olanla özdeşleştiren resmi eğitimin ürünü mü, yoksa başka bir şey mi, tartışılır. Ama var böyle bir durum. Ve ihlalci otoritenin bu kadar rahat olması, hatta başörtülü kadınlara yasak getirmek için çoğu kez hukuki kılıf dahi aramak zorunda kalmaması da bundan.

***

İzmir’de Belediye, başörtülü öğrencilere paso için başı açık fotoğraf zorunluluğu getirerek, yasağın ve onun ürünü olan mağduriyetin alanını biraz daha genişleten adaletsiz bir uygulamaya imza attı. Başörtülü öğrencileri, başı açık fotoğraf vermek veya arkadaşlarının ödediği rakamın iki katına yakın bir parayla seyahat etmeyi göze almak arasındaki bir cendereye soktu.

Belediye Başkanı bu keyfi “başı açık fotoğraf” talebini savunurken, “üniversite ve lise öğrencileri zaten fotoğraflarını açık çektiriyor, kimliklerini alıyor. Sadece Açık Lise’de okuyan üç-dört öğrenci... Lisede başlığını çıkarıp fotoğraf çektiren kadın, dışarıdan lise bitirmede de bunu uygularsa bir problem kalmayacaktır” diyerek, öğrencilerin haklarından feragat etmelerini ima ediyor.

Bir öğrenci için yol parasının önemi ve onun bütçesindeki yeri göz önüne alındığında, eziyetin boyutları daha iyi anlaşılabilir. Ama eziyet burada da bitmiyor.

İzmirli değerli insan hakları savunucusu Sıdıka Çetin’in de belirttiği gibi “bu alandaki ihlallerin cezalandırılmayışı ayrımcı önyargıyı harekete geçiriyor ve başörtülü kadınlara karşı nefret suçu işlemek isteyen herkes için elverişli bir ortam oluşturuyor”. Bu kez de “başörtülü öğrenciler sık sık şoförlerin kimlik sorgulamasına ve hatta zaman zaman ‘bu fotoğraf sana benzemiyor’, ‘başını aç’ türünden muamelelerine maruz kalıyorlar”.

Sıdıka Çetin, sorunu konuşmak için velilerin randevu talebine belediyenin cevap vermediğini, kendisinin de insan haklarını savunan bir derneğe başvurarak destek talep ettiğini, ancak onlardan “bu konuda suskun kalmayı tercih ediyoruz” karşılığını aldığını anlatıyor.

***

Bugün bazı insan hakları savunucuları dahil pek çok kişi, ileride kendilerine hatırlatıldığında utanacağı bir ayrımcılığı bugün ya yapıyor, ya meşru görüyor ya da ona karşı çıkma cesareti gösteremiyor.

Bağımsız ama taraflı Türk yargısı onları korumuyor ve yasağın kurbanları da bunu bildikleri için artık o kapıyı çalmıyor. Hükümet adım atmak istese oligarşi engel oluyor ve böyle bir ortam, içindeki öfkeyi dışa vurmak için fırsat arayan ayrımcı kişiler için olağanüstü zengin bir “av sahası” anlamına geliyor.

“Ben tanıyamadım, ne malum bu resimdekinin sen olduğu, başını aç” gibi senli benli, cinsiyetçi ve aşağılayıcı sözler de bu bataklıktan besleniyor.İşimiz zor, çünkü bazen bir hakkı savunmanın entelektüel meşruluğu zayıf oluyor, bir diğerini savunmanın toplumsal meşruluğu (Horkheimer’in dediği gibi “bazen bütün bir toplum da şeytanın egemenliği altına girebiliyor”). Bizde de okumuşların çoğunun bu konuda dökülüyor; “ama”lar, yüz kızartıcı mantığa büründürmeler ortalığa saçılıyor.

İşte insan haklarını herkes için savunmak da bu yüzden hayati önem taşıyor. Bir an için en sevmediğiniz kesimleri düşünün. Onlar için “bile”!..

STAR

  • Yorumlar 0
    Bu yazıya henüz yorum eklenmemiştir.
Yazarın Diğer Yazıları
PANO
KARİKATÜR
Tüm Hakları Saklıdır © 2001 Haksöz Haber | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : 0 212 635 43 75 | Faks : 0 212 631 55 27 | Haber Yazılımı: CM Bilişim