1. YAZARLAR

  2. Ahmet Kurucan

  3. Kur'an'da af vurgusu
Ahmet Kurucan

Ahmet Kurucan

Yazarın Tüm Yazıları >

Kur'an'da af vurgusu

A+A-

Haklı olduğu halde haksızlık yapanı bağışlama manasına gelen affın, Kur'an'da defalarca vurgulanmasının altındaki hikmeti kavramakta öteden bu yana hep zorlanırdım.

Çünkü af, Kur'an'da değişik boyutları ile teferruatlıca ele alınıyor ve her defasında affın getirisi sayılabilecek bir husus ön plana çıkarılıyordu. Mesela; af, haklı ve güçlü olan kişilerin hayata taşıyacağı bir olgudur ve bununla o kişi gücüne güç, kuvvetine kuvvet, haklılığına haklılık katar. Af, insanlar için ayrı bir haz ve mutluluk vesilesidir. Ruhen tatmine kapı açar. Toplumda var olan saygınlıklarına saygınlık katar. Af, insanların ve toplumun hukukunu korumada, cezaya nispetle çok daha müspet etkilerin doğmasına, çok daha güzel sonuçların alınmasına vesile olur.

Af, bir fazilet ve erdem olmanın ötesinde, yerine göre bir hak ve sorumluluk olarak da karşımıza çıkar Kur'an'da. Cahiliye insanının hiç de yabancısı olmadığı cezalandırma ve intikam almanın bir manada alternatifi olarak sunulur: "Size karşı yapılan bir haksızlık ve kötü muameleye mukabele edecek olursanız, size yapılanın aynıyla mukabelede bulunun." Buraya kadar olan noktada hem ceza anlayışlarına hem de adalete vurgu yaparak Kur'an, cezalandırma yöntemini seçmeleri durumunda adil davranmak şartıyla, cezanın bir hak olduğunu söylüyor. Ama ayetin devamında, "Fakat sabreder de mukabele yerine af yolunu seçerseniz, böyle davranmak, sabredenler için hiç kuşkusuz daha hayırlıdır." (Nahl, 16/126) diyerek, affı cezadan daha üstün bir alternatif olarak onlara sunuyor.

İşte bu son söylediğim husus, tarihî zemin ve şartlar açısından bakıldığında, alabildiğine fıtri ve tabii olan af olgusunun ısrarla vurgulanmasının altında yatan ana sebeplerden biridir. Zira, Kur'an'ın nazil olmuş olduğu toplum şartlarında suça ve suçluya karşı af değil, cezai müeyyide uygulamak ya da intikam almak temel bir esastı. Hatta bazı rivayetlerde affın fazilet olarak algılandığı anlatılsa bile, onun zayıflık emaresi olarak kabul edildiği de anlatılıyor. Cahiliyede af uygulaması örneklerinin çok olmaması da bu rivayeti doğruluyor.

Ayrıca affın, Cenab-ı Hak tarafından kendine bir isim olarak seçilmesi de meselenin önemini anlama ve anlatma adına çok önemli bir dinamik olarak karşımızda duruyor. "Allah'ın ahlakı ile ahlaklanmak" isteyen müminlerin, "afüvv" ismini ve o ismin gereklerini kendine bir vasıf olarak iradi bir tercihle benimsemesi, af ile alakalı yukarıda saydığımız ve saymadığımız her türlü değerin ferdi ve içtimai hayatımıza katılması demektir.

Niçin dile getirdim bütün bunları? İmanın bağı ile birbirine bağlanmış, Kur'an'ın tavsifiyle "kardeş" olmuş kişiler arasında affın yerini göstermek için. Daha doğrusu verilen örnek bizde mahfuz, konu ile alakalı soruya direkt cevap olsun için. Evet; af, davasında haklı olana yakışır. Haksız olan "affettim" dese ne mana ifade eder ki? Haset, kıskançlık, İslam ahlakı ile telif edilebilecek özellikler değildir. Evrensel insani doğrular arasında da yer almaz bunlar. Efendimiz'in(sas) şu beyanına dikkatinizi çekerim: "Bir kulun kalbinde haset ve iman bir arada bulunmaz." (Nesei, Cihad, 8) Aynı çizgide bir başka beyanı: "Ateşin odunu yemesi gibi haset de salih amelleri yer, bitirir." (İ. Mace, Zühd, 22; Ebu Davud, Edeb, 44)

Nüzul sebebi itibarıyla her biri ayrı bir hadiseye dayansa da son tahlilde verdikleri af mesajı açısından aynı noktada buluşan değişmeyen İlahi iradeye bakın isterseniz. "İşte böyle. Her kim, kendisine verilen eziyetin dengi ile karşılık verir de, bundan sonra kendisine yine bir tecavüz ve zulüm vaki olursa, emin olmalıdır ki, Allah ona mutlaka yardım edecektir. Hakikaten Allah çok bağışlayıcı ve mağfiret edicidir." (17/60)

"(Rasulüm!) Sen af yolunu tut, iyiliği emret ve cahillerden yüz çevir." (7/199)

"O takva sahipleri ki bollukta da, darlıkta da Allah için harcarlar; öfkelerini yutarlar ve insanları affederler. Allah güzel davranışta bulunanları sever." (3/134)

Tevil, tefsir ve yoruma gerek var mı?

ZAMAN

YAZIYA YORUM KAT