İtalya Üzerine Sosyolojik Anekdotlar

22.08.2008 15:21

İbrahim Sediyani

     10 Nisan 2008 günü gerçekleştirdiğimiz ve “Alpler’in En Başından En Sonuna ve En Tepesinden En Aşağısına” adıyla kaleme aldığımız gezide gittiğimiz ülkelerden biri de, üst üste dizilmiş 3 ülke arasında en güneyde bulunan İtalya (Italia) idi ve 5 bölümlük yazımızın son bölümünde sizlerle bu ülkeyi gezmiştik. Gezdiğimiz ülkelere ait güzellikleri sizlerle paylaşırken, bunları yalnızca yazıya dökmekle yetinmemiş, bu güzellikleri resimleyip, çektiğimiz fotoğrafları da ilginize sunmuştuk. Öyle tahmin ediyorum ki, gezilen yerler arasında siz sevgili okuyucuların en çok ilgisini çeken ve merakınızı daha bir arttıran, “uzun ince bir ülke” olan İtalya olmuştur.

 

     Bu yazımızda, kuzey köşesiyle Alp ülkesi, güney köşesiyle de Akdeniz ülkesi olan İtalya’yı genel hatlarıyla tanıtmaya çalışacağız:

 

     - Avrupa kıt’âsında bulunan İtalya, Merkezî Avrupa bölgesindedir. Avrupa’nın en yüksek dağları olan Alpler ile en büyük denizi olan Akdeniz arasında yer alan ülke, bir cumhuriyettir. 301 bin 336 km² büyüklüğündeki ülkenin nüfûsu 59 milyon 619 bin 290’dır. Bu nüfûsuyla İtalya, dünyanın en kalabalık 22. ülkesi, Avrupa Birliği (AB)’nin de Almanya, Fransa ve Birleşik Krallık’tan sonra en kalabalık 4. ülkesidir. Dili İtalyanca, başkenti Roma’dır. Bazı bölgelerinde Almanca, Fransızca, Slovence ve Ladince “bölgesel resmî / yarıresmî dil” olarak kullanılır.

 

     - Batılı eski kaynaklara ve geleneğe göre “İtalia” adı, güneyde hüküm süren, “İtalus” adındaki bir kraldan gelmekte, günümüz tarihçileri ise bu adın Calabria’nın güneyine yerleşen Latin – Sicilyalı bir boya verilmiş olan “Vitelioi” adından kaynaklandığını belirtmektedirler. Adı evvela günümüzdeki Calabria s Eufemia ve Sequillace körfezlerinin güneyindeki bölgenin adı olan yer, daha sonra kuzeye doğru genişlemesiyle, Kartaca Savaşları sırasında Arnus ve Rubicum ırmaklarına kadar uzanır hale gelmiş ve tüm yarımadayı kapsamıştır. M. Ö. 49'da Gallia Cisalpina, Roma yurttaşlığını kabul edince Alp Dağları’na kadar uzanan tüm bölgenin adı “Italia” (İtalya) oldu. Başka bir teze göre ise, Eski Yunanlılar’ın, bulunduğu yöne dayanarak Esperia (Batı Ülkesi) olarak adlandırdığı bir ülkedir ve zamanla bu ad “İtalya” olmuştur. İtalya’nın adının Latince’de “sığır” (veya “boğa”) anlamına gelen “vitilus” (vitulus) kelimesinden türemiş olması ihtimali de vardır. Bu ad önceleri sadece Calabria bölgesinde kullanılıyordu ve “sığırların bulunduğu ülke” veya “danalara tapılan ülke” mânâsına geliyordu. Daha sonra Romalılar ülke sınırlarını genişletince bu isim tüm yarımada için kullanılır oldu. Buna benzer bir görüşe göre ise “İtalya” adı, “genç boğa halkı” diye adlandırılan bir güney İtalik kabilesinden gelmektedir. Bunun nedeni de, sığır sürülerinin çokluğu ya da sığırlara tapınmalarıdır.

 

     - İtalya coğrafyasının bilinen ilk yerlileri Etrüsk halkıdır ve Etrüsklüler’in kendilerine özgü bir alfabeleri bulunuyordu (Etrüsk Alfabesi).

 

     - İtalya, resmî dili İtalyanca olan 4 ülkeden biridir (diğerleri İsviçre, San Marino ve Vatikan). Bunlardan İsviçre’nin 3 resmî dili varken ve İtalyanca bunlardan biriyken, diğer iki küçük ülkede ise İtalyanca, iki resmî dilden biridir. Bunun haricinde İtalyanca, Malta Ordusu’nun da resmî dilidir. Slovenya’da “yarıresmî dil” statüsünde olan İtalyanca, Hırvatistan’ın İstridye Adası’nın da resmî dilidir.

 

     - İtalya haritası bir çizmeye benzediği için bu ülkeye “Çizme” de denir.

 

     - İtalya’nın içinde de iki tane ülke (devlet) vardır ve bunların bütün sınırları İtalya topraklarıyla çevrilir. Biri, dünyanın en küçük 5. ülkesi olan San Marino’dur (en küçük 6. ülke, bir önceki gezide bahsettiğimiz gibi, Liechtenstein).Küçüklüğüne bakıp aldanmayın, 301 yılında kurulan San Marino Cumhuriyeti, dünyanın en eski cumhuriyetidir, 1700 yıldır “cumhuriyet” ile yönetilmektedir. San Marino, İtalya’nın Emilia – Romagna ve Marche bölgeleri içinde yer alır. Diğer devlet ise, başkent Roma’nın içinde bulunan ve dünyanın en küçük ülkesi olan Vatikan’dır. Sadece 0, 44 km² büyüklüğünde olan Vatikan (Status Civitatis Vaticanæ / Città del Vaticano), kilise ve meydanından ibarettir. Toplam nüfûsu 932 olan Vatikan’da bunlardan 552 kişi “Vatikan pasaportu” taşır. Resmî dili, bugün artık “ölü bir dil” olan Latince’dir.

 

     - İtalya, hem dağı ve dağ sporunu, hem de suyu ve su sporunu sevenlere kucak açar. Ülkenin kuzeyi, Avrupa’nın en yüksek sıradağları olan Alpler bölgesi, güneyi ise en büyük denizi olan Akdeniz bölgesidir.

 

     - İtalya’nın 6 ülkeye sınırı, 5 denize de kıyısı vardır. Komşuları kuzeyde Fransa, İsviçre, Avusturya, Slovenya, kendi içinde San Marino ve Vatikan’dır. İtalya topraklarının kuzeybatısı Ligurya Denizi, batısı Tirene Denizi, doğusu Adriyatik Denizi, güneydoğusu İyon Denizi, güneyi ise Akdeniz kıyılarıdır.

 

     - Bir Avrupa ülkesi olan İtalya’nın Akdeniz üzerinde yer alan ve Tunus kıyıları yakınında bulunan Pantelleria, Linosa, Lampione ve Lampedusa adaları Afrika toprağıdır. Yani İtalya, aslında, iki kıt’â üzerinde toprağı bulunan bir ülkedir.

 

     - İtalya, “Regionı” olarak isimlendirilen 20 ayrı bölgeye ayrılmış bir ülkedir. Bu bölgeler, Abruzzo (merkezi L’Aquila), Valle d’Aosta (merkezi Aosta), Puglia (merkezi Bari), Basilicata (merkezi Potenza), Emilia – Romagna (merkezi Bologna), Friuli – Venezia Giulia (merkezi Trieste), Calabria (merkezi Catanzaro), Campania (merkezi Napoli), Lazio (merkezi başkent Roma), Liguria (merkezi Genua), Lombardia (merkezi Milano), Marche (merkezi Ancona), Molise (merkezi Campobasso), Piemonte (merkezi Torino), Sardegna (merkezi Cagliari / Casteddu), Sicilia (merkezi Palermo), Toscana (merkezi Firenze), Veneto (merkezi Venezia), Trentino – Alto Adige (merkezi Trento / Trènt / Trënt) ve Umbria (merkezi Perugia)’dır.

 

     - İtalya idarî olarak 20 bölge, 108 il ve 8100 ilçeden oluşur.

 

     - Bu bölgelerden 5’inin İtalyanca’da “Statuto Speciale” olarak adlandırılan özel bir statüleri vardır ve geniş bir otonomiye sahiptirler. Bu özel statüye sahip 5 bölge, şunlardır: Trentino – Alto Adige (Trentino – Güney Tirol), Valle d’Aosta (Aosta Vadisi), Friuli – Venezia Giulia (Friuli – Venedik Giulia), Sardegna (Sardunya) ve Sicilia (Sicilya). Bunlardan farklı bir kavme mensup olan Sardunya ve Sicilya adaları İtalya’dan ayrılıp  “bağımsız bir ülke” olma mücâdelesi verirken, halkı Alman olan Trentino – Güney Tirol ise Avusturya ile birleşmek, Avusturya’ya ait olan Kuzey Tirol ile birleşip Tirol coğrafyasının bölünmüşlüğüne son vermek istemektedir.

 

     - İtalyanlar “Sono Italiano” (Ben İtalyan’ım) demek yerine örneğin “Sono Veneziano” (Ben Venedikli’yim) veya “Sono Napoletano” (Ben Napolili’yim) demeyi tercih ediyorlar. Yurtdışında yaşayan ve hangi ülkeden olduğunu bilmediğiniz herhangi bir İtalyan’a “Nerelisiniz?” diye sorduğunuz zaman “İtalya” demek yerine, sanki dünyada herkes onların ülkesini çok iyi tanıyormuş gibi bölgesinin veya şehrinin ismini söyler.

     - Her ikisi de İtalya’ya ait olan Sicilya Akdeniz’in en büyük (25.702, 82 km²), Sardunya ise ikinci büyük (24.089, 89 km²) adasıdır. Yani Akdeniz’in en büyük iki adası da İtalya Cumhuriyeti’ne aittir.

 

     - Eski adı “Trinakria” olan Sicilya’nın nüfûsu 5 milyon 15 bin 943 olup başkenti Palermo’dur. Dünyaca ünlü Etna (diğer bir adı da Mongibello) yanardağı bu adadadır. Ünlü matematikçi – fizikçi Archimedes (Arşimed), tarihçi Diodorus Siculus (Diodor), bestekâr Vincenzo Bellini, yazarlar Luigi Pirandello, Leonardo Sciascia, Andrea Camilleri, rejisör Giuseppe Tornatore ve futbolcu Salvatore Totò Schillaci, Sicilyalı idiler.

 

     - Sardunya Adası’nda konuşulan dil, Sardunca’dır. İtalyanca adı “Sardegna”, Katalonca adı da “Sardenya” olan bu adanın Sardunya yerli dilindeki ismi üç ayrı şekilde telaffuz edilir: “Sardigna”, “Sardinna” ve “Sardingia”. Adanın şekli ayak izine benzediği için Mısırlılar “Şardana”, Ewboîler  “İxnussa” ve Yunanlar da “Sandalyon” olarak isimlendirmişlerdir. 1 milyon 651 bin 382 nüfûslu bu adanın başkentinin İtalyanca adı “Cagliari”, Sardunca adı ise “Casteddu” şeklindedir. (Sardunya’daki bağımsızlık mücâdelesi ve adanın şu anki siyasî yapısı hakkında daha geniş bilgi için “Gelişmiş Avrupa’da 18 Tane Kosova Var” adlı makalemize bakabilirsiniz)

 

     - İtalya’nın kuzeyinde bulunan ve bizim de gezdiğimiz Trentino – Alto Adige (Trentino – Güney Tirol) bölgesi, adından da rahatlıkla anlaşılacağı gibi, yarısı (kuzeyi) Avusturya’ya, yarısı (güneyi) da İtalya’ya ait olan ve iki ülke arasında parçalanıp bölüştürülmüş olan Tirol coğrafyasının İtalya’daki kesimidir. Bölge halkının % 65’i İtalyanca, % 32’si Almanca, % 3’ü de Ladince konuşur. “Dolomitya Ladincesi” olarak da anılan Ladince, Hind – Avrupa dil ailesine ait bir dildir ve İtalya’nın kuzeyinde konuşulur. Sadece 30 bin kişi tarafından konuşulan bu dil, Sater Frizce, Kuzey Frizce, Faroca, Samca ve Bündik Romanca’dan sonra Avrupa kıt’âsının en küçük 6. dilidir. Avrupa Birliği tarafından “azınlık dilleri” arasında sayılmamış olan Ladince, bu kategoriye alınmış dillerin sahip olduğu haklardan da mahrumdur. Bölgede bunların haricinde konuşulan diğer diller ise Furlanca ve Zimbrice’dir.

 

     - Dünyada “İtalya” denince ilk akla gelen şeyler, moda, mimarî, otomobiller, futbol, bilim adamları, san’at, sinema, müzik, turizm ve İtalyan mutfağıdır. (Bu satırların yazarı olan kardeşiniz de İtalyan mutfağı aşçısı ve pizza ustasıdır).

 

     - İtalya halkı tam bir katolik halktır, nüfûsunun % 80, 2 gibi bir ezici çoğunluğu Katolik mezhebine bağlıdır. Halkın % 16, 2’sinin hiçbir kiliseye bağlı olmadığı İtalya’da nüfûsun yalnızca % 3, 6’sı diğer dînlere mensupturlar. İtalya’da 1 milyon müslüman, 231 bin 226 Yehova şâhidi ve 35 bin yahudî yaşar.

 

     - İtalya toplam nüfûsunun % 4, 97’si (2 milyon 938 bin 922 kişi) göçmen kökenlidir. Yabancı kökenliler içinde Arnavutlar 375 bin 947 kişiyle (% 0, 64) birinci, Faslılar 343 bin 228 kişiyle (% 0, 58) ikinci, Romenler 342 bin 200 kişiyle (% 0, 58) üçüncü, Çinliler 144 bin 885 kişiyle (% 0, 25) dördüncü, Ukraynalılar 120 bin 70 kişiyle (% 0, 2) beşinci, Filipinliler 101 bin 337 kişiyle (% 0, 17) altıncı, Tunuslular 88 bin 932 kişiyle (% 0, 15) yedinci, Makedonyalılar 74 bin 162 kişiyle (% 0, 13) sekizinci, Polonyalılar 72 bin 457 kişiyle (% 0, 12) dokuzuncu, Hindistanlılar 69 bin 504 kişiyle (% 0, 12) onuncu, Ekvatorlular 68 bin 880 kişiyle (% 0, 12) on birinci, Perulular 66 bin 506 kişiyle (% 0, 11) on ikinci, Mısırlılar 65 bin 667 kişiyle (% 0, 11) on üçüncü, Senegalliler 59 bin 857 kişiyle (% 0, 1) on dördüncü, Moldovalılar 55 bin 803 kişiyle (% 0, 09) on beşinci, Ganalılar 36 bin 540 kişiyle (% 0, 06) on altıncı ve Bulgarlar 19 bin 924 kişiyle (% 0, 03) on yedinci sıradadırlar.

 

     - 1861 tarihinde “İtalya birliği” kurulduğunda ülkede İtalyanca konuşanların toplam nüfûsa oranı sadece % 2, 5 idi.

 

     - İtalya’nın kuzeyi bambaşka, güneyi ise bambaşka bir dünyadır. İkisinin aynı ülke olduğuna inanmak bile istemezsiniz. Kuzey zengindir, gelişmiştir, güney ise geri kalmıştır. Kuzey halkı genelde serbest ekonomici veya liberal olur, güney halkı ise daha çok sol düşüncelidir ve burada sosyalist akımlar oldukça güçlüdür. Güneyliler kuzeylileri “faşist” olarak niteler. Ülkenin kuzeyinde ise “Nord lavora, sud mangia” (Kuzey çalışır, güney yer) şeklinde dışlayıcı bir deyim vardır. (Boşuna bekleme, o dediğini demeyeceğim; söylediğin gerçeği yansıtmıyor çünkü)

 

     - Avusturyalı bir diplomat olan Prens Klemens von Metternich (1773 – 1859), “İtalya” lafını duyduğunda “Yalnızca coğrafî bir terim” demiştir.

 

     - İtalya pek de zengin bir ülke olmamasına rağmen, çok ilginçtir, “dünyanın en zengin ülkeleri” olarak kabul edilen G – 7 Ülkeleri (daha sonra G – 8 oldu) arasında yer alır. Ekonomistler İtalya için “en zenginlerin en fâkiri” nitelemesinde bulunurlar ki bu son derece doğru bir tanımlamadır.

 

     - İtalya, dünyada en fazla tatil yapan ülkedir (yılda 42 gün). Tembel ve rahatına düşkün bir toplumdur.

 

     - Tarım konusunda, özellikle meyve (turunçgiller, tropik meyveler) ve sebze konusunda Avrupa'da İspanya’ya kafa tutabilen tek ülkedir. Ayrıca – Türkiye’yi saymazsak - Avrupa'da fındık yetiştirilebilen yegane ülke durumundadır. Haliyle tarım makinâları sektöründe Avrupa’nın en önde gelen ülkesidir.

 

     - 23.03.2007 tarih ve 26471 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak 23 Mayıs 2007 tarihinde yürürlüğe giren “Türkiye Cumhuriyeti Hükûmeti ile İtalya Cumhuriyeti Hükûmeti Arasında Umuma Mahsus Pasaport Hamilerinin Vize İşlemlerinin Kolaylaştırılmasına Dair Mutabakat Muhtırası” ile başta Türkiyeli iş adamları olmak üzere umuma mahsus pasaport hamili T. C. vatandaşlarına somut vize kolaylıkları sağlanmış, bunun karşılığında da İtalya vatandaşları ülkemize yapacakları 90 günü aşmayan ziyaretler için vizeden muaf tutulmuştur. Yani “vizede kolaylığa” karşı “vizeden muafiyet” (TC’yi tebrik etmek lazım)! Geçen yıl yürürlüğe giren bu anlaşmayı Türkiye adına Konsolosluk Genel Müdürü Büyükelçi Derya Kanbay, İtalya adına ise Ankara Büyükelçisi Carlo Marsili imzaladı.

 

     - İtalyanlar, yaşam tarzlarını “Goditi la vita” (Hayattan zevk alın) sözleriyle özetlerler ve ehl-i keyf insanlardırlar. Hayatı dolu dolu yaşarlar, yaşamdan zevk alırlar. Karakter olarak birçok yönden Türkiye ve diğer Akdeniz ülkelerindeki halklara benzerler.

 

     - İtalyanlar’la sohbet ederken onları övün ve diğer milletlere (meselâ Fransızlar’a, Almanlar’a) benzemediklerini söyleyin. En çok hoşlarına gidecek şey budur ve siz bunu söyler söylemez onlar başlarlar kendileriyle o sözünü ettiğiniz millet arasındaki farklarını sıralamaya.

 

     - İtalyanlar biribirleriyle konuşurken sadece ağızlarından çıkanla yetinmez, mutlaka el kol işaretleriyle konuşmalarına destek olurlar. Kollarını bağladığınız bir İtalyan, konuşma yeteneğini nerdeyse kaybeder. Ellerini ve kollarını oynatmadan konuşmayı beceremezler. Hatta bu yüzden, bir ara İtalya’da “trafikte araç kullanırken şoförün diğer yolcularla konuşmasının yasaklanması” bile gündeme geldi. Çünkü ellerini ve kollarını kullanmadan konuşmayı beceremeyeceğinden direksiyonu bırakma tehlikesi vardır.

 

     - İki İtalyan’ı konuşurken, sohbet ederken gördüğünüzde onların kavga ettiklerini sanırsınız. Çünkü hem elleri ve kollarıyla işaretler yapmakta, hem de konuşurken çok bağırıp gürültü çıkarmaktadırlar. Onların normal konuşma şekli böyledir. İtalyanca sözcüklerin büyük bir çoğunluğu üç veya dört hecelidir, geneli uzundur ve İtalyanlar, çok ilginçtir, hangi sözcüğü telaffuz ederlerse etsinler, üç hecelilerde ikinci heceyi, dört hecelilerde ise son heceyi mutlaka uzatırlar.

 

     - Ülkede futbol çok popüler bir spordur. İtalya tam 4 defa “Dünya Şampiyonu” (1934, 1938, 1982 ve 2006) olmuş bir ülkedir. Bu yönüyle İtalya, 5 defa bu mutluluğu yaşayan Brezilya’dan sonra Dünya Kupası’nı en çok kazanan 2. ülkedir. Avrupa ülkeleri arasında ise en fazla kazanandır.

 

     - İtalya 1. Futbol Ligi olan Serie A, Avrupa’nın en zorlu liglerinden biridir. Bizim de gezdiğimiz ve gezi yazımızda anlattığımız Trentino – Alto Adige, bugüne dek hiçbir takımını Seria A’ya gönderme başarısı gösterememiş bir bölgedir.

      

     - İtalya Başbakanı Silvio Berlusconi, Türkiye Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan’ın yakın arkadaşıdır. Berlusconi, Erdoğan için “O da benim gibi biraz deli” demiştir. Berlusconi ayrıca Erdoğan’ın oğlu Bilal’in düğününde “nikâh şahidi” olmuştur.

 

     - İtalya, Avrupa’dan memlekete deniz yoluyla giden gurbetçilerimizin “sıla yolu”dur. Venedik, Ancona, Bari veya Brindisi’ye kadar araçlarıyla gelen gurbetçiler, bu dört limandan birinde gemiye binerler.

 

     - “Yeşil – beyaz – kırmızı” renkteki İtalya bayrağını İtalyanlar değil, Fransızlar çizmiştir.

 

     - Türkiye’de “İtalya” denince ilk akla gelen Türkiyeliler, Can Bartu, Ferzan Özpetek, Mehmet Ali Ağca, Murat Didin, Abdullah Öcalan, Fatih Terim, Hakan Şükür, Okan Buruk, Ümit Davala, Emre Belözoğlu ve Reha Erus’tur.

 

     - Büyük bir sabır örneği göstererek okuduğunuz bu makaleyi kaleme alan kardeşiniz, İtalya’nın dünyaca en ünlü şarkıcısı olan Eros Ramazotti ve 1982 Dünya Kupası’nın “gol kralı” olan eski futbolcu Paolo Rossi ile yakından tanışmış, onlarla sohbet etmiştir.

 

     İtalya, öyle tahmin ediyorum ki, bu yazı yazılmasaydı da çok merak ettiğiniz ve görmek istediğiniz ülkelerden biriydi. Bu makale, merakınızı belki biraz daha kamçılayabilir, o kadar. Bunu sağlayabildikse ne mutlu bize ve vay İtalya’nın haline!

 

     ibrahim.sediyani@hotmail.de

 

      

     İtalya bayrağı

 

      

     İtalya haritası 

 

  • Yorumlar 5
    Yazarın Diğer Yazıları
    PANO
    KARİKATÜR
    Tüm Hakları Saklıdır © 2001 Haksöz Haber | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
    Tel : 0 212 635 43 75 | Faks : 0 212 631 55 27 | Haber Yazılımı: CM Bilişim